 |
| Công chức hải quan kiểm tra máy móc nhập khẩu. Ảnh: H.Nụ |
Động lực tăng thu từ hàng nhập khẩu
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn, kết quả thu ngân sách nhà nước (NSNN) 7 tháng đầu năm vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực. Theo Cục Hải quan, tổng thu NSNN từ hoạt động xuất nhập khẩu đến hết tháng 7 đạt 311.662 tỷ đồng, bằng 69,1% dự toán, bằng 60,3% chỉ tiêu phấn đấu, tăng 18,6% so với cùng kỳ năm 2025.
Kết quả này gắn liền với sự tăng trưởng mạnh của hoạt động thương mại quốc tế. Lũy kế 7 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 659,48 tỷ USD, tăng 28,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 319,42 tỷ USD, tăng 21,9%; nhập khẩu đạt 340,05 tỷ USD, tăng 34,8%.
Đáng chú ý, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế đạt 112,69 tỷ USD, tăng 23,4% so với cùng kỳ năm trước. Riêng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế đạt 107,94 tỷ USD, tăng 23,6%, tiếp tục là nền tảng quan trọng tạo nguồn thu cho ngân sách.
Theo đánh giá của cơ quan Hải quan, mặc dù kinh tế toàn cầu chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị, xung đột Nga - Ukraine, bất ổn tại Trung Đông, xu hướng bảo hộ thương mại và biến động giá nguyên, nhiên liệu, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng nhờ sự phục hồi của sản xuất trong nước và các giải pháp điều hành linh hoạt của Chính phủ.
Việc mở rộng đối tượng giảm thuế giá trị gia tăng, giảm thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng nguyên liệu, nhiên liệu, gia hạn thời hạn nộp thuế, đồng thời tiếp tục cải cách thủ tục hành chính đã góp phần tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất và hoạt động xuất nhập khẩu.
Trong cơ cấu nguồn thu, nhóm nguyên liệu, máy móc thiết bị và phụ tùng nhập khẩu phục vụ sản xuất tiếp tục đóng vai trò chủ lực. Nhóm hàng gồm hóa chất và sản phẩm hóa chất, chất dẻo, sắt thép, nguyên phụ liệu dệt may, linh kiện điện tử, linh kiện ô tô, máy móc thiết bị... đạt trị giá 59,8 tỷ USD, chiếm 55,4% tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế, tăng 23,4% so với cùng kỳ, qua đó làm tăng thu NSNN khoảng 23.850 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu đạt trên 149.000 chiếc, trị giá khoảng 3,5 tỷ USD, tăng 22,7% về lượng và 31% về trị giá, đóng góp tăng thu khoảng 6.200 tỷ đồng.
Một số nhóm hàng khác cũng ghi nhận mức tăng thu đáng kể như đá quý, kim loại quý và sản phẩm tăng mạnh về trị giá, làm tăng thu khoảng 3.540 tỷ đồng; phân bón xuất khẩu tăng mạnh cả về lượng và trị giá, làm tăng thu khoảng 470 tỷ đồng; dầu thô xuất khẩu dù giảm sản lượng nhưng tăng trị giá, góp phần tăng thu khoảng 215 tỷ đồng.
Ô tô, máy móc giảm đà nhập khẩu
Mặc dù kết quả lũy kế 7 tháng đầu năm tương đối khả quan, diễn biến trong tháng 7 cho thấy nguồn thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đã bắt đầu có dấu hiệu chững lại.
 |
| Mặt hàng ô tô nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Ảnh: H.Nụ |
Theo số liệu sơ bộ, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tháng 7 đạt 109,75 tỷ USD, tăng 5,2% so với tháng trước. Tuy nhiên, kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế chỉ đạt 17,04 tỷ USD, giảm 2,7%, trong đó kim ngạch nhập khẩu chịu thuế giảm 3,1%.
Diễn biến này tác động trực tiếp đến số thu NSNN. Tháng 7, toàn ngành Hải quan thu 44.193 tỷ đồng, giảm 11,2% so với tháng trước; số thu bình quân đạt khoảng 1.921 tỷ đồng/ngày, giảm 14,5% so với mức bình quân của 6 tháng đầu năm.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự sụt giảm của nhiều nhóm hàng nhập khẩu có thuế suất cao và đóng góp lớn cho ngân sách như dầu thô, khí đốt hóa lỏng (LNG), đá quý và kim loại quý, hóa chất, điện thoại và linh kiện.
Bên cạnh yếu tố cơ cấu hàng hóa, biến động của giá dầu thế giới cũng ảnh hưởng đáng kể đến nguồn thu. Trong tháng 3/2026, giá dầu WTI từng vượt mốc 100 USD/thùng, cao hơn khoảng 42,9% so với mức giá 70 USD/thùng được sử dụng để xây dựng dự toán thu ngân sách năm 2026. Tuy nhiên, từ tháng 6, sau khi nguồn cung toàn cầu cải thiện và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz dần trở lại bình thường, giá dầu giảm mạnh về quanh 70 USD/thùng. Sang tháng 7, giá dầu phục hồi lên khoảng 82 USD/thùng, song chưa tạo được tác động đủ lớn để bù đắp sự giảm tốc của kim ngạch nhập khẩu chịu thuế.
Theo đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, kết quả thu NSNN 7 tháng đầu năm phản ánh sự phục hồi tích cực của hoạt động sản xuất, kinh doanh và thương mại quốc tế. Tuy nhiên, áp lực đối với nhiệm vụ thu ngân sách sẽ lớn hơn trong những tháng cuối năm khi tốc độ tăng của kim ngạch nhập khẩu chịu thuế đang có xu hướng chậm lại.
"Sau giai đoạn tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm, nhiều nhóm hàng có đóng góp lớn cho nguồn thu như ô tô nguyên chiếc, máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất đã xuất hiện dấu hiệu giảm tốc. Cùng với xu hướng hạ nhiệt của giá dầu và chi phí logistics, dư địa tăng thu từ hoạt động nhập khẩu sẽ không còn lớn như những tháng đầu năm”, đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan nhận định.
Từ nay đến cuối năm, cơ quan Hải quan sẽ tiếp tục bám sát diễn biến thương mại quốc tế và tình hình hoạt động của doanh nghiệp để dự báo sát nguồn thu; đồng thời tăng cường kiểm soát trị giá, mã số, xuất xứ hàng hóa, chống thất thu, xử lý nợ thuế và tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu.
Trong bối cảnh các động lực tăng thu từ ô tô nguyên chiếc, máy móc thiết bị và nhiều nhóm nguyên liệu nhập khẩu đang dần suy giảm, việc bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ thu NSNN năm 2026 sẽ phụ thuộc lớn vào hiệu quả công tác quản lý thu, chống thất thu và khả năng duy trì đà tăng trưởng của hoạt động xuất nhập khẩu trong những tháng còn lại của năm.
