 |
| Ngành ô tô Việt Nam bứt phá, đặt mục tiêu tạo dựng năng lực tự chủ, nâng tỷ lệ nội địa hóa lên mức kỷ lục. |
Công nghiệp hỗ trợ giữ vai trò trung tâm
Ô tô từ lâu được xem là ngành công nghiệp chủ lực, có sức lan tỏa mạnh, kéo theo hàng loạt lĩnh vực nền tảng như cơ khí chính xác, điện tử, luyện kim, hóa chất, vật liệu mới. Trong chuỗi giá trị này, công nghiệp hỗ trợ giữ vai trò quyết định tới tỷ lệ nội địa hóa, giá thành xe và năng lực cạnh tranh của toàn ngành.
Dự thảo Chiến lược phát triển ngành ô tô Việt Nam do Bộ Công Thương hoàn thiện đặt mục tiêu: nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 55-60% năm 2030 và 70-80% vào năm 2035. Đây là mức cao gấp đôi hiện nay, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ nhằm đưa công nghiệp ô tô Việt Nam tiệm cận các quốc gia có nền công nghiệp phát triển.
Kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc cho thấy, mẫu số chung của những nền công nghiệp ô tô thành công chính là sở hữu hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ rộng lớn với hàng nghìn doanh nghiệp sản xuất linh kiện chính xác.
Việt Nam muốn tạo lợi thế cạnh tranh cũng phải đi theo con đường tương tự. Chiến lược mới đặt mục tiêu hình thành 5 cụm công nghiệp hỗ trợ trên cả nước, đóng vai trò “đầu mối công nghệ”, kết nối sản xuất - cung ứng - nghiên cứu nhằm tạo bước nhảy vào các phân khúc giá trị gia tăng cao như: linh kiện điện - điện tử, vật liệu mới, pin và module điều khiển cho xe điện.
Quy mô thị trường được dự báo tiếp tục mở rộng mạnh: đạt 800.000 - 900.000 xe/năm vào 2030, 1,5 triệu xe vào năm 2035 và hơn 5 triệu xe vào năm 2045. Đây chính là “đơn đặt hàng dài hạn”, là nền tảng cầu bền vững để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam mạnh dạn đầu tư và nâng cấp năng lực.
Tuy vậy, lực lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa - xương sống của công nghiệp hỗ trợ vẫn đối mặt nhiều giới hạn về vốn, công nghệ, chuẩn quốc tế. Đặc biệt, các linh kiện điện - điện tử đòi hỏi tiêu chuẩn cực kỳ khắt khe mà rất ít doanh nghiệp Việt đáp ứng được.
Bên cạnh mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa, ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam giai đoạn 2026-2035 được giao nhiệm vụ đáp ứng trên 65% nhu cầu linh kiện, phụ tùng cho sản xuất ô tô nội địa. Điều này có ý nghĩa then chốt trong giảm phụ thuộc nhập khẩu, hạ giá thành sản phẩm và nâng sức cạnh tranh của ô tô Việt Nam.
Hình thành hệ sinh thái mạnh và doanh nghiệp dẫn dắt
Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: “Ngành công nghiệp ô tô, công nghiệp cơ khí không đơn thuần là sản xuất mà còn là biểu tượng của sức mạnh công nghệ và vị thế quốc gia. Việt Nam muốn trở thành nước công nghiệp phát triển thì phải làm chủ ô tô, cơ khí và công nghệ cao". Tuy nhiên, ông Quân cũng chỉ ra các hạn chế như tỷ lệ nội địa hóa còn thấp và công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển tương xứng, chưa có doanh nghiệp đủ tầm tham gia sâu thị trường toàn cầu.
Tại Việt Nam, một số trung tâm sản xuất lớn đang tạo ra động lực mới. Khu phức hợp THACO Chu Lai vận hành công suất 100.000 xe/năm, tỷ lệ nội địa hóa 25-40% và hướng tới 45% ở các dòng xe có lợi thế.
THACO hiện cung cấp linh kiện cho Hyundai, Ford, Toyota, Isuzu với doanh thu 13 triệu USD và dự kiến tăng mạnh. Bên cạnh đó, VinFast với hai tổ hợp tại Hải Phòng và Hà Tĩnh đã đạt tỷ lệ nội địa hóa xe điện hơn 60% và đặt mục tiêu 84% vào năm 2026, tạo hiệu ứng lan tỏa và củng cố niềm tin vào năng lực doanh nghiệp Việt.
Sự xuất hiện của những doanh nghiệp dẫn dắt giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa mạnh dạn đầu tư công nghệ, cải tiến quản trị để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Không chỉ ngành ô tô, hiệu ứng lan tỏa còn thúc đẩy các ngành nền tảng khác, hình thành năng lực sản xuất cốt lõi của nền kinh tế hiện đại.
Cùng với xu hướng xe điện và chuyển đổi xanh, cơ hội mở ra ở nhiều phân khúc mới như pin, module điều khiển và linh kiện điện tử - nơi doanh nghiệp Việt có thể bắt nhịp nhanh.
Nghị định số 205/2025/NĐ-CP của Chính phủ với nhiều quy định mới được đánh giá là “đòn bẩy” quan trọng, giúp ngành công nghiệp hỗ trợ cải thiện chất lượng hỗ trợ, rút ngắn thủ tục, tăng năng lực thích ứng chuyển đổi số và hội nhập. Khi triển khai minh bạch và đồng bộ, đây sẽ là cú hích chiến lược để doanh nghiệp vượt rào cản chi phí đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và mở rộng xuất khẩu.
Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp Việt phải chủ động nâng cao năng lực, tăng cường liên kết, cải tiến chất lượng, đáp ứng chuẩn quốc tế. Việt Nam cần hình thành các trung tâm liên kết công nghiệp ô tô, thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp sản xuất - doanh nghiệp hỗ trợ - viện nghiên cứu - cơ sở đào tạo nhằm tối ưu chuỗi giá trị và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.
