 |
| Đẩy mạnh quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu lớn, cơ quan Thuế đã phát hiện nhiều trường hợp gian lận thuế |
Dù HĐĐT giúp tinh giản thủ tục hành chính, nhưng tình trạng mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Các hành vi như xuất khống hóa đơn, hợp thức hóa chi phí đầu vào để kê khai khấu trừ, gian lận hoàn thuế và chiếm đoạt tiền thuế không còn là những vụ việc đơn lẻ. Hiện nay, các đối tượng tội phạm đã hình thành nên những mạng lưới liên kết theo chuỗi, hoạt động xuyên địa bàn với phương thức cực kỳ tinh vi.
Trước thực trạng này, Cục Thuế đã chỉ đạo toàn ngành chuyển dịch mạnh mẽ phương thức quản lýtừ kiểm tra truyền thống sang quản lý rủi ro trên nền tảng dữ liệu. Trọng tâm là khai thác triệt để dữ liệu HĐĐT, kê khai thuế và thông tin phối hợp liên ngành để nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường; xác minh doanh nghiệp bỏ địa chỉ, doanh nghiệp trung gian, giao dịch không phù hợp với quy mô thực tế. Cùng với đó, kịp thời ngừng sử dụng hóa đơn, cưỡng chế hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi có dấu hiệu tội phạm.
Hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ được thể hiện rõ nét qua hai công cụ chủ lực: Ứng dụng cảnh báo HĐĐT vượt ngưỡng an toàn và Ứng dụng đối chiếu dữ liệu tờ khai thuế GTGT với HĐĐT. Cụ thể
Đối với hệ thống cảnh báo HĐĐT vượt ngưỡng an toàn: Hệ thống được triển khai toàn quốc từ ngày 14/6/2023 và đã trở thành công cụ sắc bén của cơ quan Thuế trong việc nhận diện, kiểm soát rủi ro và xử lý vi phạm về hóa đơn điện tử.
Kết quả thống kê cho thấy, năm 2024 thông qua ứng dụng cơ quan Thuế đã truy thu và xử phạt 15,617 tỷ đồng; phát hiện 4.175 người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký và chuyển 474 hồ sơ sang cơ quan điều tra.
Năm 2025, các con số này tiếp tục tăng cao với 25,3 tỷ đồng tiền truy thu; 4.436 người nộp thuế bị bóc tách và 726 trường hợp bị cảnh báo dừng hoặc cưỡng chế ngừng sử dụng hóa đơn; 86 hồ sơ được chuyển cơ quan điều tra.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, hệ thống ghi nhận hơn 23.000 người nộp thuế rủi ro cao phát sinh mới. Qua sàng lọc kỹ lưỡng, 16.900 người nộp thuế được đã tạm dừng cảnh báo theo hệ số K, gần 4.900 người nộp thuế được yêu cầu giải trình tăng thu hơn 1,95 tỷ đồng, thay đổi trạng thái hoạt động 372 người nộp thuế và chuyển 8 người nộp thuế sang cơ quan điều tra.
Đối với ứng dụng đối chiếu dữ liệu tờ khai thuế GTGT với dữ liệu HĐĐT: Ứng dụng bắt đầu vận hành từ tháng 5/2023, nhằm đối chiếu chênh lệch doanh thu, giá trị hàng hóa mua vào, thuế GTGT đầu ra, đầu vào giữa tờ khai thuế GTGT và dữ liệu HĐĐT. Qua đó, hỗ trợ giám sát việc sử dụng hóa đơn và phát hiện sai lệch kê khai.
Qua triển khai, trong năm 2023, số thuế GTGT đầu ra được kê khai điều chỉnh bổ sung lên tới 3.327,31 tỷ đồng.
Đến năm 2025, con số này tăng vọt với tổng giá trị điều chỉnh tăng thuế đầu ra đạt 5.853,8 tỷ đồng và điều chỉnh giảm thuế đầu vào 5.669 tỷ đồng.
Chỉ tính riêng 4 tháng đầu năm 2026, thông qua việc đối chiếu, ngành Thuế đã ghi nhận hơn 216 tỷ đồng thuế GTGT đầu ra thiếu được bổ sung và điều chỉnh hơn 569 tỷ đồng thuế GTGT đầu vào thừađược điều chỉnh. Qua kiểm tra, xác định 516 NNT không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, 218 NNT tạm dừng hoạt động và 281 NNT đã dừng hoạt động.
Kết quả này cho thấy, hiệu quả của việc khai thác dữ liệu HĐĐT trong phát hiện sai lệch kê khai, kiểm soát rủi ro khấu trừ thuế GTGT và phòng, chống thất thu ngân sách.
Bên cạnh đó, công tác kiểm soát rủi ro hoàn thuế GTGT cũng được đẩy mạnh. Theo đó, Cục Thuế tiếp tục chỉ đạo các Thuế tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra sau hoàn nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp hoàn thuế không đúng quy định, gian lận hoàn thuế hoặc lợi dụng chính sách hoàn thuế để chiếm đoạt tiền thuế. Lũy kế 4 tháng đầu năm 2026, các Thuế tỉnh, thành phố đã thực hiện 250 quyết định kiểm tra sau hoàn đối với 1.441 quyết định hoàn, bằng 94% so với cùng kỳ năm 2025, tương ứng với tổng số tiền hoàn 7.050 tỷ đồng.
Qua kiểm tra, có 267 quyết định hoàn phát sinh số truy hoàn và phạt với tổng số tiền 64,5 tỷ đồng, bằng 54% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó đã nộp NSNN 30 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy công tác kiểm tra sau hoàn thuế GTGT tiếp tục được triển khai có trọng tâm, góp phần kiểm soát chặt chẽ rủi ro hoàn thuế, bảo đảm hoàn thuế đúng đối tượng, đúng chính sách, đúng quy định và phòng ngừa hành vi chiếm đoạt tiền thuế.
Không dừng lại ở những kết quả đã đạt được, trong thời gian tới, ngành Thuế xác định sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống tiêu chí cảnh báo rủi ro HĐĐT, mở rộng đối chiếu dữ liệu hóa đơn, kê khai, hoàn thuế, dòng tiền và giao dịch của người nộp thuế; tăng cường phối hợp với công an, hải quan, ngân hàng, đăng ký kinh doanh và các cơ quan liên quan; đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, phân tích chuỗi giao dịch để phát hiện sớm rủi ro, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nâng cao tính răn đe và bảo đảm thu đúng, thu đủ, thu kịp thời vào NSNN.
Có thể nói, việc kiên trì thực hiện các giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin và dữ liệu lớn vào công tác quản lý không chỉ giúp thu đúng, thu đủ vào NSNN mà còn rung lên hồi chuông cảnh báo đối với các hành vi vi phạm pháp luật thuế. Với hệ thống dữ liệu ngày càng hoàn chỉnh, không gian cho các hành vi gian lận hóa đơn chắc chắn sẽ ngày càng bị thu hẹp, góp phần xây dựng một nền kinh tế minh bạch và bền vững.
