Luật Thương mại điện tử hướng tới thị trường số minh bạch

Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về d ự thảo Luật Thương mại điện tử.

Định danh người bán - Chìa khóa chống hàng giả và gian lận thuế

Thương mại điện tử Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng hơn 30% trong 9 tháng đầu năm 2025, cao hơn nhiều so với mức 18% cùng kỳ năm trước. Song song với sự sôi động đó là những thách thức lớn về gian lận, trốn thuế và hàng hóa không rõ nguồn gốc.

Trước thực tế này, Bộ Công thương đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Luật Thương mại điện tử, trong đó tập trung luật hóa hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị trực tuyến như một kênh thương mại chính thức có trách nhiệm pháp lý rõ ràng.

Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo là định danh người bán qua mã VID (Virtual Identification) - công cụ giúp truy vết luồng hàng và dòng tiền trong các giao dịch điện tử. Theo bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương), đây là "Chìa khóa” để ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại trong môi trường số.

Tuy nhiên, nhiều nhà bán hàng nhỏ lẻ cho rằng, việc triển khai VID không dễ dàng vì hoạt động kinh doanh trực tuyến hiện nay rất đa dạng: từ cá nhân bán nhỏ, người thuê bán hàng, đến các KOL (người có sức ảnh hưởng, KOC (người tiêu dùng chủ chốt) chỉ tham gia quảng cáo hoặc nhận đặt hàng hộ. Do đó, việc xác định mức độ định danh phù hợp cần được tính toán kỹ lưỡng, vừa đảm bảo khả thi, vừa không gây khó cho doanh nghiệp chân chính.

Dưới góc nhìn của một nhà bán hàng kiêm KOL trên TikTok Shop, anh Hoàng Văn Khoa (Pew Pew) nhận định: “Dù định danh không hề dễ, nhưng mục tiêu chính sách là tích cực. Tôi hy vọng Nhà nước sẽ có phương án vừa thực tế, vừa đơn giản nhưng vẫn đủ sâu để phản ánh đúng bản chất hoạt động thương mại trực tuyến”.

Nền tảng minh bạch cho thị trường số

Song hành với việc kiểm soát hoạt động livestream và định danh người bán, vấn đề lưu trữ và chia sẻ dữ liệu thương mại điện tử được coi là trụ cột trong dự thảo Luật. Đây là yếu tố quyết định để quản lý thuế hiệu quả, chống thất thu ngân sách và đảm bảo tính minh bạch của nền kinh tế số.

Theo Cục Thuế (Bộ Tài chính), nguồn thu từ thương mại điện tử năm 2025 dự kiến tăng 50-60% so với năm trước, phần lớn nhờ tăng cường truy thu và cải thiện công tác quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, hiện nay việc lưu trữ thông tin giao dịch mới chỉ được quy định trong thời hạn 1 năm, gây khó cho công tác đối soát khi phát sinh tranh chấp hoặc truy thu thuế.

Thương mại điện tử là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Tại phiên họp gần đây của Tổ soạn thảo dự thảo Luật Thương mại điện tử, Cục Thuế đã kiến nghị kéo dài thời hạn lưu trữ dữ liệu tối thiểu lên 24 tháng và cho phép mở rộng thời hạn trong các trường hợp đặc biệt.

Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đồng tình, cho rằng đặc thù giao dịch điện tử liên tục và phức tạp đòi hỏi thời hạn lưu trữ 24 tháng là hợp lý, phục vụ xác minh nguồn gốc hàng hóa và giải quyết khiếu nại. Với doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình, việc kéo dài lưu trữ không gây khó khăn mà còn giúp bảo vệ uy tín, quyền lợi và tính minh bạch kinh doanh.

Từ góc độ người bán, chị Nguyễn Phương Thảo, chủ một gian hàng đồ ăn vặt, cho biết việc lưu trữ lâu hơn giúp ích rất nhiều khi cần đối soát hoặc chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Chị cũng đề xuất cần xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, bảo mật cao nhưng linh hoạt trong tra cứu, tránh tình trạng mỗi nền tảng áp dụng một chuẩn khác nhau, gây mất thời gian cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Khi hoạt động livestream, định danh điện tử và chia sẻ dữ liệu được luật hóa, thị trường thương mại điện tử Việt Nam sẽ bước sang giai đoạn phát triển mới - nơi mỗi chủ thể đều có trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi rõ ràng.

Luật Thương mại điện tử không chỉ giúp bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính mà còn góp phần làm trong sạch thị trường, tạo nền tảng vững chắc cho Việt Nam hội nhập sâu hơn vào dòng chảy kinh tế số toàn cầu.