Dự thảo Luật Thương mại điện tử: Kỳ vọng lấp lỗ hổng trong quản lý và thu thuế

Hiện nay, việc thu thuế từ hoạt động livestream gần như khó có thể thực hiện. Đồ họa: TT

Lỗ hổng pháp lý và thách thức quản lý TMĐT

Trong vài năm trở lại đây, hoạt động livestream bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube… đã trở thành một xu hướng và phổ biến tại Việt Nam.

Chỉ với một chiếc điện thoại và kết nối internet, người bán có thể tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người tiêu dùng, từ đó mang về doanh thu hàng tỷ đồng chỉ trong vài giờ phát sóng.

Tuy nhiên, việc thu thuế từ hoạt động livestream gần như khó có thể thực hiện. Nguyên nhân là do khung pháp lý hiện hành chưa bao quát và điều chỉnh loại hình kinh doanh mới mẻ này.

Phát biểu tại phiên họp thứ 49 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nhiều đại biểu đã bày tỏ quan ngại trước những bất cập trong hoạt động TMĐT, đặc biệt là việc thiếu quy định cụ thể đối với hình thức bán hàng qua livestream.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, sự phát triển nhanh chóng của TMĐT, với sự xuất hiện của các công nghệ như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo cùng các mô hình kinh doanh mới đang khiến bức tranh TMĐT Việt Nam trở nên ngày càng phức tạp. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành lại chưa kịp thích ứng.

Hiện nay, lĩnh vực TMĐT được điều chỉnh chủ yếu bởi Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP. Tuy nhiên, cả hai văn bản đều ở cấp nghị định, cơ sở pháp lý chưa đủ mạnh để điều chỉnh các vấn đề liên ngành như livestream, tiếp thị liên kết hay các nền tảng tích hợp đa dịch vụ.

Một thực tế đáng chú ý là hiện nay, livestream bán hàng vẫn bị xếp chung với hình thức quảng cáo, chưa được công nhận là một hoạt động thương mại độc lập. Điều này khiến cơ quan chức năng khó có căn cứ để kiểm soát, thu thuế đúng quy định.

Trong khi đó, người tiêu dùng lại đối mặt với nhiều rủi ro như sản phẩm không rõ nguồn gốc, thông tin sai lệch, hàng hóa kém chất lượng… mà không có cơ chế bảo vệ rõ ràng. Việc thiếu các quy định pháp luật phù hợp cũng dẫn đến tình trạng lách luật, trốn thuế trong TMĐT ngày càng tinh vi và khó kiểm soát hơn.

Dự thảo Luật TMĐT: Kỳ vọng lấp lỗ hổng

Trong bối cảnh TMĐT đang trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế số, việc hoàn thiện luật không chỉ để tăng thu ngân sách, mà còn nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chống gian lận, và tạo ra một sân chơi công bằng giữa các doanh nghiệp trong nước và quốc tế.

Livestream bán hàng, với tốc độ phát triển mạnh mẽ và khả năng tạo doanh thu cao, đang là một phần không thể thiếu của TMĐT hiện đại. Tuy nhiên, nếu không sớm có giải pháp quản lý hiệu quả, hoạt động này có thể tiếp tục làm khó công tác thuế, gây rủi ro cho người tiêu dùng và tạo ra sự bất bình đẳng giữa các hình thức kinh doanh truyền thống và số hóa.

Trước tình trạng trên, Dự thảo Luật TMĐT đang được xây dựng với kỳ vọng trở thành hành lang pháp lý hoàn chỉnh để quản lý hiệu quả các hoạt động kinh doanh trực tuyến, trong đó có livestream bán hàng.

Không thể phủ nhận rằng, sự phát triển bùng nổ của TMĐT, đặc biệt là hình thức livestream bán hàng, đang mang lại cơ hội lớn cho nền kinh tế số Việt Nam. Tuy nhiên, đi kèm với đó là nhiều rủi ro, từ lỗ hổng pháp lý, thất thu thuế, cho đến nguy cơ xâm hại quyền lợi người tiêu dùng.

Vì vậy, việc xây dựng và ban hành một Luật TMĐT hoàn chỉnh là bước đi tất yếu, hướng đến tạo lập hành lang pháp lý thực sự thúc đẩy cho các hoạt động TMĐT phát triển, bảo đảm khả thi, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các chủ thể tham gia vào hoạt động TMĐT, phù hợp với tính chất đặc thù của TMĐT và xu thế phát triển chung của thế giới.

Một số điểm đáng chú ý đã được đề cập cụ thể tại Dự thảo Luật TMĐT như: Bổ sung định danh người bán trong nước thông qua mã định danh VneID; yêu cầu người bán nước ngoài phải cung cấp giấy tờ chứng minh tính hợp pháp.

Dự thảo Luật TMĐT cũng yêu cầu tăng cường trách nhiệm pháp lý với các nền tảng TMĐT và mạng xã hội có hoạt động kinh doanh; bắt buộc lưu trữ thông tin giao dịch, phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và thu thuế; kiểm soát thuật toán và vị thế độc quyền để ngăn chặn hành vi thao túng thị trường. Đặc biệt, dự thảo còn quy định việc hỗ trợ thu hồi sản phẩm lỗi, bảo vệ người tiêu dùng và tăng cường năng lực giám sát đối với các sàn TMĐT.

Mặc dù đồng tình với việc cần có Luật TMĐT, nhiều đại biểu Quốc hội cũng nhấn mạnh rằng việc xây dựng luật phải đảm bảo tính khả thi, tránh làm khó doanh nghiệp bằng các thủ tục hành chính rườm rà.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật TMĐT, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cảnh báo về nguy cơ tạo thêm cơ chế xin - cho, khiến môi trường kinh doanh TMĐT bị bóp méo.

Các đại biểu cũng đề nghị xác định rõ phạm vi điều chỉnh của luật, hoàn thiện các khái niệm liên quan đến TMĐT, đồng thời xây dựng các quy định phù hợp với đặc thù của môi trường số hiện nay.