| Quy định mới về chế độ thu phí và lệ phí xuất nhập cảnh |
Quản lý nguồn thu và chi phí vận hành
Thông tư số 28/2026/TT-BTC ngày 27/3/2026 của Bộ Tài chính tạo ra bước ngoặt trong quản lý tài chính khi yêu cầu tổ chức thu nộp 100% số thu vào ngân sách nhà nước, bao gồm cả các khoản lãi phát sinh trên số dư tài khoản tiền gửi phí và lệ phí chờ nộp theo quy định.
Sự thay đổi này đồng bộ với tinh thần của Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, xóa bỏ cơ chế trích lại tỷ lệ phần trăm cho đơn vị thu để chuyển sang cơ chế cấp dự toán dựa trên định mức chi thực tế, giúp minh bạch hóa dòng tiền và tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách công cho các hoạt động hành chính.
 |
| Hành khách xuất nhập cảnh qua sân bay quốc tế Nội Bài. Ảnh: N.Linh |
Về mức thu đối với công dân Việt Nam, lệ phí cấp mới hộ chiếu (bao gồm cả loại gắn chíp điện tử và không gắn chíp) được giữ ổn định ở mức 200.000 đồng/lần cấp. Tuy nhiên mức lệ phí cấp lại do bị hỏng hoặc bị mất đã được đẩy lên 400.000 đồng/lần cấp nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm cá nhân trong việc bảo quản giấy tờ quan trọng.
Đối với người nước ngoài, biểu phí thị thực và thẻ cư trú được thiết kế chuyên sâu hơn nhằm khuyến khích lưu trú dài hạn và thu hút chuyên gia quốc tế với các mức thu phân cấp rõ rệt.
Cụ thể phí thị thực nhiều lần có thời hạn dưới 90 ngày là 50 USD, từ 90 ngày đến 2 năm là 95 USD, từ 2 năm đến 5 năm là 135 USD và đặc biệt loại từ 5 năm đến 10 năm là 155 USD.
Thẻ tạm trú cho người nước ngoài cũng áp dụng nguyên tắc tương tự với mức cao nhất là 165 USD cho thời hạn từ 5 đến 10 năm. Quy định này phản ánh nỗ lực đơn giản hóa thủ tục dài hạn cho các nhà đầu tư và người lao động chất lượng cao.
Các loại phí đặc thù khác cũng được cụ thể hóa như phí cấp thị thực theo danh sách xét duyệt cho khách du lịch bằng đường biển hoặc thành viên tàu quân sự nước ngoài chỉ ở mức 5 USD/người, tạo đòn bẩy cho kinh tế hàng hải và du lịch lữ hành quốc tế.
Ngoài ra phí gia hạn tạm trú cho người nước ngoài được ấn định 10 USD/lần và phí cấp thẻ thường trú là 100 USD/thẻ, đảm bảo tính ổn định và công bằng trong chính sách cư trú.
Theo Bộ Tài chính, việc quy đổi từ USD sang đồng Việt Nam được thực hiện chặt chẽ dựa trên tỷ giá quy định tại Nghị định số 362/2025/NĐ-CP, giúp các tổ chức thu và người nộp phí có căn cứ xác thực, tránh sai sót trong quyết toán và thất thoát ngân sách do biến động ngoại tệ.
Toàn bộ danh mục 12 nhóm phí và lệ phí trong Biểu mức thu kèm theo Thông tư số 28/2026/TT-BTC đã phủ kín các hoạt động từ cấp giấy thông hành biên giới, thẻ ABTC đến các loại giấy phép vào khu vực cấm hoặc khu vực biên giới cho công dân các nước láng giềng.
Chế độ hoàn trả và miễn thu đặc thù
Thông tư số 28/2026/TT-BTC thiết lập ranh giới pháp lý rõ ràng về việc hoàn trả tiền phí và lệ phí, đây là nội dung mang tính quản trị hành chính cao nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng của người nộp hồ sơ đồng thời nâng cao hiệu quả làm việc của cơ quan nhà nước.
Theo đó đối với lệ phí cấp hộ chiếu, giấy thông hành hay giấy phép xuất cảnh, cơ quan thu có nghĩa vụ hoàn trả lại số tiền lệ phí đã thu trong trường hợp người nộp không đủ điều kiện được cấp giấy tờ sau quá trình thẩm định của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.
Tuy nhiên một quy định mang tính ràng buộc trách nhiệm dân sự đã được đưa vào là không hoàn trả lệ phí nếu người nộp tự ý từ chối nhận kết quả xử lý hồ sơ, điều này nhằm ngăn chặn tình trạng đăng ký ảo hoặc thay đổi ý định gây lãng phí nguồn lực thẩm định của nhà nước.
Đối với phí cấp thị thực và các giấy tờ cư trú dành cho người nước ngoài, nguyên tắc “không hoàn trả” được áp dụng triệt để cho cả trường hợp hồ sơ không đủ điều kiện cấp và trường hợp người nộp từ chối nhận kết quả, phản ánh tính chất đặc thù của loại phí dịch vụ hành chính quốc tế.
Thông tư số 28/2026/TT-BTC bổ sung các trường hợp miễn phí mang tính nhân văn sâu sắc và phục vụ trực tiếp cho công tác an ninh đối ngoại. Điển hình là việc miễn phí cấp thị thực và tạm trú để xuất cảnh cho người nước ngoài vi phạm pháp luật nhưng không có khả năng tài chính và cơ quan đại diện nước họ không bảo lãnh kinh phí.
Quy định này tháo gỡ điểm nghẽn cho các cơ quan chức năng trong việc xử lý các đối tượng “kẹt” lại tại Việt Nam, cho phép đẩy nhanh quá trình trục xuất hoặc hỗ trợ hồi hương vì lý do nhân đạo mà không bị vướng mắc bởi các quy trình thu phí hành chính.
Chính sách miễn phí còn được áp dụng linh hoạt cho các đối tượng khách mời của Đảng, Nhà nước, Chính phủ hoặc các chuyên gia nước ngoài vào thực hiện các chương trình cứu trợ, giúp đỡ nhân đạo theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đáng chú ý thẩm quyền miễn phí còn được trao cho thủ trưởng tổ chức thu phí trong các trường hợp vì lý do an ninh, đối ngoại hoặc cần tranh thủ hội nhập quốc tế trên nguyên tắc “có đi có lại” với quốc gia tương ứng.
Mọi trường hợp được miễn phí và lệ phí phải được tổ chức thu thực hiện đóng dấu “Miễn thu phí” hoặc “Miễn thu lệ phí” (GRATIS) trực tiếp vào giấy tờ đã cấp, tạo dấu vết pháp lý rõ ràng cho công tác thanh tra và hậu kiểm sau này.
Người Việt Nam ở nước ngoài có quyết định trục xuất nhưng không có hộ chiếu khi về nước cũng được miễn lệ phí cấp hộ chiếu, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo hộ và tiếp nhận lại công dân.
Toàn bộ quy trình từ khâu thu tiền, lập chứng từ theo Luật Quản lý thuế đến khâu nộp ngân sách và giải quyết khiếu nại về hoàn trả tiền đều được Thông tư số 28/2026/TT-BTC hệ thống hóa một cách đồng bộ, tạo môi trường pháp lý minh bạch cho cả người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong giai đoạn 2026-2030.
