Chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số: Cuộc chiến mới đầy cam go

Chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số là một cuộc chiến đầy cam go

Thách thức từ không gian số

Trong bối cảnh kinh tế duy trì đà tăng trưởng, hoạt động sản xuất, lưu thông hàng hóa phục hồi, các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và vi phạm quyền SHTT đang nổi lên như một vấn đề đáng chú ý, gắn với nhiều nhóm hàng, nhiều tuyến địa bàn và phương thức kinh doanh mới.

Theo số liệu từ Ban Chỉ đạo (BCĐ) chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng đã bắt giữ và xử lý 3.000 vụ hàng giả và vi phạm quyền SHTT, tăng tới 167,14% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả phản ánh sự cam go của cuộc chiến này bởi áp lực không chỉ đến từ trong nước, mà còn từ các đánh giá khắt khe của quốc tế.

Tại Hà Nội, các lực lượng chức năng trong BCĐ chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả Thành phố đã kiểm tra, bắt giữ 7.824 vụ; xử lý 7.694 vụ vi phạm; khởi tổ 124 vụ với 169 đối tượng; thu nộp ngân sách nhà nước trên 1.349,3 tỷ đồng.

Theo công bố của Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ, Việt Nam đang bị đưa vào danh sách các thị trường diễn ra nhiều vi phạm quyền SHTT. Đây là cảnh báo đáng lưu ý đối với uy tín thị trường, môi trường đầu tư và năng lực thực thi quyền SHTT của Việt Nam trong quá trình hội nhập.

Dưới góc độ chuyên môn, ông Trần Đức Đông, Phó Chánh văn phòng BCĐ chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia đã chỉ ra các nhóm hàng hóa vi phạm SHTT hiện nay vô cùng đa dạng, từ mỹ phẩm, dược phẩm, thực phẩm chức năng đến đồ điện tử, thời trang và hàng gia dụng.

Trong đó, các hành vi vi phạm không còn dừng lại ở việc làm nhái kiểu dáng mà đã chuyển sang xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và gian lận trong công bố chất lượng sản phẩm.

Đáng chú ý hơn, môi trường thương mại điện tử, mạng xã hội và các ứng dụng bán hàng trực tuyến đang bị lợi dụng để quảng cáo, kinh doanh hàng hóa vi phạm. Các nền tảng như Facebook, Zalo, TikTok cùng hệ thống bưu điện, chuyển phát nhanh và phương tiện vận tải phục vụ bưu chính được các đối tượng sử dụng để chào bán, phân phối hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm bản quyền.

Phương thức này khiến công tác kiểm tra, xử lý của các lực lượng, cơ quan, bộ ngành khó khăn hơn do giao dịch phân tán, tài khoản dễ ẩn danh, hàng hóa được chia nhỏ và luân chuyển qua nhiều khâu trung gian, ông Trần Đức Đông cho biết thêm.

Tại Quảng Ninh, theo ông Nguyễn Cảnh Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VIII, vấn đề về xâm hại quyền SHTT cùng với các hoạt động gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, nhất là trên tuyến biên giới đường bộ, tuyến biển và môi trường thương mại điện tử. Nổi bật là hoạt động vận chuyển trái phép khí N­­2O(khí cười), pháo nổ, thực phẩm đông lạnh, hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT…

Trong khi đó, tại TP. Hồ Chí Minh, hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử, nhất là khi các đối tượng sử dụng thủ đoạn tinh vi như tài khoản ảo, kho hàng phân tán, giao dịch qua nhiều nền tảng nhằm che giấu hành vi vi phạm.

Vấn đề về xâm hại quyền SHTT cùng với các hoạt động gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp

Làm sạch thị trường tạo chuyển biến thực chất

Trước diễn biến phức tạp của vi phạm quyền SHTT, ngày 5/5/2026 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các lực lượng chức năng ra quân trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5/2026 đến ngày 30/5/2026. Trong đó, tập trung nguồn lực, triển khai ngay các biện pháp cần thiết để đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Hầu hết đại diện BCĐ chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tại các Bộ: Công an, Quốc phòng, Tư pháp, Khoa học và Công nghệ, Tài chính, Công Thương… đều cho rằng, cách tiếp cận này phù hợp với thực tiễn vi phạm SHTT không còn bó hẹp ở hàng hóa hữu hình, mà đã mở rộng sang nội dung số, bản quyền trực tuyến, quảng cáo xuyên biên giới và kinh doanh trên nền tảng mạng xã hội. Khi hành vi vi phạm có yếu tố công nghệ, xuyên biên giới và ẩn danh, việc xử lý cần kết hợp đồng bộ giữa nghiệp vụ điều tra, giám định chuyên môn, quản lý thị trường, quản lý thuế, quản lý văn hóa và kiểm soát hải quan.

Bám sát các chỉ đạo, BCĐ chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia đã đưa một số giải pháp cần tập trung trong thời gian tới nhằm đẩy mạnh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, bao gồm hành vi xâm phạm quyền SHTT.

Trước hết, theo ông Trần Đức Đông, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về SHTT; triển khai thực hiện nghiêm túc, hiệu quả nghị quyết, chỉ thị, chương trình, kế hoạch và văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, BCĐ chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia, chỉ đạo của các bộ, ngành, địa phương về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; tăng cường kết nối, chia sẻ, cung cấp thông tin; triển khai và nâng cao hiệu quả các đường dây nóng.

Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về tình hình, kết quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên địa bàn; phát động phong trào quần chúng nhân dân, phát hiện, cung cấp thông tin liên quan đến hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh công tác phối hợp liên ngành, thực hiện quy chế phối hợp thường xuyên, trao đổi thông tin về phương thức và thủ đoạn mới của tội phạm SHTT. Đáng chú ý, cần giải quyết dứt điểm các vướng mắc về lưu giữ, giám định tang vật, vốn là những khâu đang gây trì trệ cho quá trình phá án do thiếu kho bãi chuyên dụng và thời gian chờ đợi kết quả giám định quá lâu.