Quy định rõ quy chuẩn, tiêu chuẩn để xác định chất lượng hàng hóa, hàng giả

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng.

Thưa ông, ông có thể chia sẻ quá trình kiểm tra, kiểm soát hàng hóa, nhất là trong quản lý chất lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của cơ quan hải quan thời gian qua?

Cơ quan hải quan là một trong những cơ quan thực hiện việc kiểm tra, giám sát, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu đầu vào trong chuỗi xuất nhập khẩu, sản xuất, lưu thông và tiêu dùng trên thị trường.

Trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan, cơ quan hải quan phải triển khai thực hiện các chính sách về quản lý chuyên ngành của các bộ, ngành cùng với sự gia tăng của hàng hóa xuất nhập khẩu.

9 tháng năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt khoảng 680 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ, tốc độ tăng trưởng rất là lớn.

Cùng với các phương thức mua bán, trao đổi, thương mại điện tử không ngừng gia tăng cũng đặt ra trách nhiệm cơ quan hải quan trong việc quản lý chất lượng hàng hóa xuất nhập khẩu.

Trong quá trình thực hiện biện pháp kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan, cơ quan hải quan đã tổ chức thực hiện các chính sách của các bộ quản lý chuyên ngành.

Hiện nay các bộ quản lý chuyên ngành kiểm soát các nhóm hàng hóa và thông qua các quy định về kiểm tra chuyên ngành, quy định về quy chuẩn, tiêu chuẩn bán hàng. Tuy nhiên, nhiều nhóm hàng hóa chưa được quy định rõ quy chuẩn, tiêu chuẩn, nhất là việc kiểm định, giám định để xác định hàng hóa xuất nhập khẩu là hàng hóa đảm bảo chất lượng hay là hàng giả còn gặp rất nhiều khó khăn.

Có nhiều nhóm hàng hóa, công nghệ phát triển, chất lượng, cấu tạo kỹ thuật hàng hóa đã được các nước phát triển có những tiêu chuẩn, nhưng các cơ quan giám định chưa có các công cụ, máy móc thiết bị để xác định được các hàng hóa này.

Ví dụ như việc phân biệt giữa dược phẩm và thực phẩm chứng năng. Khi cơ quan hải quan chuyển đi giám định để xác định là dược phẩm hay thực phẩm chứng năng, có nhiều cơ quan giám định trả lời là không xác định được, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng hàng hóa.

Tiếp đến là có nhiều hàng hóa hiện nay các bộ ngành chưa quy định đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn để cơ quan Hải quan tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, cùng với cái xu hướng tạo thuận lợi thương mại, các cơ quan quản lý chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhưng chưa đánh giá được cụ thể những mặt hàng ảnh hưởng thiết yếu đến đời sống. Ví dụ như thuốc, thực phẩm chức năng vẫn phải thực hiện ở cái khâu trong thông quan.

Và có những hàng hóa phải thực hiện chuyển sang cái khâu sau thông quan để hậu kiểm. Nếu chúng ta làm được điều này thì sẽ góp phần là vừa giảm tải cho khâu trong thông quan, nhưng cũng vừa đảm bảo quản lý tốt chất lượng hàng hóa từ khi nhập khẩu đến khi tiêu dùng.

Khi chúng ta đã chuyển sang hậu kiểm, các cơ quan chức năng cũng phải đảm bảo đủ nguồn lực, công cụ máy móc để thực hiện mới xác định được chất lượng hàng hóa sau khi đã được nhập khẩu như có đáp ứng được các yêu cầu trong sản xuất, lưu thông trong thị trường nội địa hay không.

Hiện các bộ, ngành, lực lượng chức năng đã và đang đề cao với việc liên thông về mặt dữ liệu để có thể quản lý được nguồn hàng, cũng như là truy xuất nguồn gốc để hàng giả hàng nhái. Vậy, cùng với liên thông cơ sở dữ liệu này kèm theo đó là những cái giải pháp công nghệ khác nào, thưa ông?

Để đảm bảo phát hiện kịp thời hàng giả, hàng kém chất lượng đòi hỏi sự vào cuộc từ phía cơ quan quản lý mà cả phía người dân, người tiêu dùng.

Cùng với việc phát triển của khoa công nghệ, chúng ta phải ứng dụng các công nghệ truy xuất nguồn gốc để phát hiện hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, cũng như sản xuất, lưu thông trên thị trường có nguồn gốc từ đâu.

Chúng tôi thấy rằng, các cơ quan quản lý nhà nước phải xây dựng các cơ sở dữ liệu hàng hóa mà thuộc trách nghiệm của các bộ quản lý và đưa các tiêu chuẩn, quy chuẩn và các quy định về chuyên ngành của hàng hóa đó lên cơ sở dữ liệu quốc gia, từ đó xây dựng ứng dụng truy xuất nguồn gốc trên cái cổng cơ sở dữ liệu quốc gia đảm bảo cho người dân, doanh nghiệp có thể truy xuất nguồn gốc được thuận lợi.

Khi cơ sở dữ liệu quốc gia được tích hợp, liên thông giữa các bộ, ngành, hàng hóa được sản xuất, lưu thông, xuất nhập khẩu sẽ đảm bảo được nguồn gốc, qua đó phát hiện các trường hợp hàng hóa, hàng giả hoặc hàng sản xuất không đúng chất lượng như đã đăng ký.

Hiện nay ngành hải quan đang xây dựng công cụ quản lý thông qua Cơ chế một cửa quốc gia và các giấy phép quản lý chuyên ngành được đưa lên Cổng thông tin một cửa quốc gia phục vụ quá trình làm thủ tục hải quan.

Hy vọng các bộ, ngành tiếp tục tích hợp, khi các dữ liệu được quản lý tập trung vừa giảm thiểu giấy tờ, vừa truy xuất được các hồ sơ, quy định về quản lý chuyên ngành trong quá trình làm thủ tục.