Mô hình thông quan tập trung: Từ phạm vi hẹp đến định hướng mở rộng toàn quốc

Mạnh dạn tiên phong

Ngay từ khi triển khai hệ thông thông quan tự động VNACCS/VCIS do yêu cầu sắp xếp lại tổ chức bộ máy, phân công lại địa bàn quản lý, một số địa phương cũng đã nghiên cứu mô hình xử lý tờ khai hải quan tập trung nhưng ở phạm vi hẹp.

Điển hình, Cục Hải quan Quảng Ninh (nay là Chi cục Hải quan khu vực VIII) đã mạnh dạn nghiên cứu và tiên phong triển khai Đề án: “Mô hình thực hiện thủ tục và quản lý hải quan tập trung tại Hải quan Cửa khẩu Móng Cái”.

Hoạt động nghiệp vụ tại Hải quan cửa khẩu Móng Cái (Chi cục Hải quan khu vực VIII). Ảnh: Thái Bình

Theo Chi cục Hải quan khu vực VIII, trước khi triển khai thực hiện Đề án, cơ cấu tổ chức bộ máy của Hải quan Cửa khẩu Móng Cái gồm 5 đội công tác: Đội thủ tục hàng hóa XNK I - Ka Long, Đội Thủ tục hàng hóa XNK II - Bắc Luân, Đội nghiệp vụ ICD Thành Đạt, Đội tổng hợp, Tổ kiểm soát hải quan với tổng biên chế 108 CBCC.

Theo đó, việc khai báo thủ tục hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa, được thực hiện trực tiếp tại các dây chuyền thuộc các đội thủ tục. Trong đó, hoạt động giám sát hải quan được thực hiện tại các cửa khẩu, lối mở, điểm xuất hàng, các địa điểm tập kết, kiểm tra hàng hóa…

Năm 2017, để triển khai kế hoạch cải cách hiện đại hóa hải quan, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã chủ động đề xuất và được UBND tỉnh Quảng Ninh, Tổng cục Hải quan (nay là Cục Hải quan) đồng ý giao nghiên cứu xây dựng Đề án “Mô hình thực hiện thủ tục và quản lý hải quan tập trung tại Hải quan cửa khẩu Móng Cái” gắn với việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy, biên chế tại Hải quan Cửa khẩu Móng Cái.

Sau khi nghiên cứu, năm 2018, Đề án đã được UBND tỉnh Quảng Ninh và Cục Hải quan phê duyệt và đưa vào triển khai. Đến nay, sau thời gian thực hiện kết quả cho thấy việc tiếp nhận, kiểm tra chi tiết hồ sơ được thực hiện tập trung tại Đội Thủ tục hàng hóa XNK đã tạo ra sự chuyên môn hóa cao, quản lý tập trung, chuyên sâu - chuyên trách, thống nhất một đầu mối làm cho tính minh bạch trong thực hiện thủ tục hải quan được nâng cao.

Đặc biệt, DN dễ dàng, thuận tiện khi được tiếp cận thông tin, văn bản quy phạm pháp luật và sự hướng dẫn, hỗ trợ (kể cả hỗ trợ từ xa, hỗ trợ tại chỗ) của cơ quan hải quan trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan. Việc thực hiện thủ tục hải quan và quản lý số liệu, thống kê được thực hiện tập trung, thống nhất đảm bảo công tác tổng hợp, báo cáo, thống kê, đánh giá phục vụ yêu cầu quản lý, chỉ đạo điều hành của lãnh đạo đơn vị và triển khai chỉ đạo của cấp trên được nhanh chóng và chính xác.

Ngoài ra, công tác kiểm tra, giám sát hàng hóa được chuyên môn hóa tại hai Đội Kiểm tra giám sát hải quan (sau khi tách bộ phận thủ tục hải quan về Đội Thủ tục hàng hóa XNK). Cùng với sự hỗ trợ của hệ thống công nghệ thông tin, trang thiết bị kiểm tra giám sát, thời gian thông quan, giải phóng hàng ngày càng rút ngắn, đặc biệt đối với tờ khai luồng Xanh, DN chỉ phải xuất trình hàng hóa tại cửa khẩu, lối mở, điểm xuất hàng cho CBCC thực hiện kiểm tra, giám sát.

Với việc triển khai Đề án đã đảm bảo công tác quản lý hiệu quả, khoa học, giúp lãnh đạo đơn vị bao quát tốt công việc, chỉ đạo sâu sát các mảng nghiệp vụ và quản lý chặt chẽ; tạo tiền đề thuận lợi để cơ quan Hải quan áp dụng những ứng dụng kỹ thuật hiện đại trong công tác quản lý (sử dụng máy soi, sử dụng hệ thống camera….); công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, phiền hà, sách nhiễu của CBCC trong thực thi công vụ và giải quyết nhanh chóng, kịp thời các khó khăn vướng mắc phát sinh của DN.

Có thể thấy, quá trình thực hiện Đề án đã tạo thuận lợi hoạt động thương mại biên giới trên địa bàn Móng Cái và là cơ sở chuẩn bị cho công tác quản lý hải quan khi Móng Cái triển khai thực hiện quy hoạch tổng thể, tập trung các kho, bãi, địa điểm tập kết hàng hóa XNK trên địa bàn tầm nhìn đến năm 2030.

Nhân rộng áp dụng tại Hải Phòng

Từ thành công của Đề án tại Móng Cái, thực hiện chỉ đạo của Cục Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực III đã xây dựng Đề án thí điểm mô hình thông quan tập trung với 2 Đội Thông quan phân chia theo loại hình; tổ chức lại 4 Hải quan cửa khẩu thành 3 Hải quan cửa khẩu; tái cấu trúc 2 Hải quan ngoài cửa khẩu.

Công tác nghiệp vụ của cơ quan hải quan tại Hải quan Cửa khẩu cảng Đình Vũ. Ảnh: Trần Huy Cường

Theo nhận định, mô hình này triển khai sẽ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ của cơ quan quản lý nhà nước, góp phần tăng kim ngạch XNK, tăng thu ngân sách cho TP Hải Phòng.

Đây sẽ là tín hiệu tích cực cho nhà đầu tư, giúp cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút thêm dự án vào các khu kinh tế, khu công nghiệp công nghệ cao, trung tâm logistics để tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội theo đúng định hướng tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP Hải Phòng lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030 đề ra.

Cục Hải quan nhấn mạnh, đây cũng là bước đi cụ thể hiện thực hóa định hướng “chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ” và mô hình Chính quyền địa phương 2 cấp “gần dân, gần DN” trên địa bàn Hải Phòng sau hợp nhất.

Đối với công tác quản lý của cơ quan Hải quan, việc thí điểm thông quan tập trung đảm bảo bám sát lộ trình phát triển của ngành Hải quan theo Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030; từng bước khắc phục những tồn tại hạn chế của mô hình thông quan hiện tại, giải quyết cơ bản những khó khăn trước mắt của Ngành trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng tăng, trong khi số lượng biên chế ngày càng tinh giảm; vừa đảm bảo tăng cường quản lý nhà nước về hải quan, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động XNK của DN.

Còn đối với hoạt động tại Chi cục Hải quan khu vực III sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan thông qua cơ chế phân công chuyên sâu theo địa bàn, chuyên nghiệp hóa theo loại hình XNK, kiểm soát chặt chẽ hơn các khu vực trọng điểm, tăng khả năng phát hiện vi phạm.

Qua đó, giúp tối ưu hóa tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và nâng cao hình ảnh, vị thế của cơ quan hải quan, giảm tiếp xúc trực tiếp, giảm thời gian thông quan, giảm khiếu nại, hỗ trợ phòng chống tham nhũng, tiêu cực, giúp tăng sự hài lòng của DN đối với cơ quan hải quan.

Cũng sau thời gian triển khai, Đề án đã đạt yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy cấp Đội/Tổ thuộc Hải quan cửa khẩu Móng Cái theo chủ trương của các cấp tương đối hoàn thiện, đảm bảo cơ cấu theo mô hình quản lý chung của Ngành. Đồng thời, việc bố trí nguồn lực hoạt động hiệu lực, hiệu quả, có chất lượng và thống nhất với các quy định của pháp luật về nghiệp vụ hải quan, yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan. Trong đó, hoạt động của các Đội/Tổ công tác mang tính chuyên sâu, chuyên trách, từng bộ phận phát huy hết vai trò, chức năng, hoạt động thông suốt, hiệu quả, khoa học. Không chỉ tạo thuận lợi trong hoạt động XNK, DN không phải đi lại nhiều lần, nhiều nơi, giúp giảm chi phí, thời gian cho DN mà việc giải quyết và làm thủ tục hải quan tập trung, thống nhất tại một đầu mối giúp kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc của DN từ đó giải quyết nhanh chóng, chính xác.