 |
| Quang cảnh Diễn đàn. |
Ba nhóm cơ hội lớn cho doanh nghiệp
Tại Diễn đàn "Xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh minh bạch: Thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp" tổ chức ngày 18/12, các chuyên gia và doanh nghiệp nhấn mạnh hành lang pháp lý của Việt Nam chưa hoàn chỉnh cho thị trường điện bán buôn cạnh tranh, khiến sự tham gia của khu vực tư nhân vào lĩnh vực này có phần hạn chế.
Theo ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Halcom Việt Nam, về cơ sở pháp lý, dù Việt Nam đã ban hành nhiều quy định liên quan đến năng lượng, nhưng vẫn còn sự chồng chéo giữa các luật như: Luật Điện lực, Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường. Những điểm giao thoa này tạo ra khoảng trống pháp lý hoặc thủ tục phức tạp, gây khó khăn cho doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.
Về cơ hội cho doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng, TS Nguyễn Huy Hoạch, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam cho biết, dù đối mặt nhiều khó khăn, thị trường năng lượng Việt Nam đang mở ra ba nhóm cơ hội lớn cho doanh nghiệp.
Một là, nhu cầu điện tăng trưởng mạnh và liên tục. Dự báo giai đoạn tới nhu cầu điện tăng bình quân 10%/năm, đòi hỏi sự tham gia mạnh mẽ của khối tư nhân vào các loại hình: điện tái tạo, LNG, thủy điện tích năng, hạ tầng truyền tải, pin lưu trữ, điện mặt trời mái nhà khu công nghiệp.
Hai là, cơ chế thị trường điện mở rộng nhanh từ 2025-2030, sẽ cho phép thí điểm giá điện hai thành phần từ cuối 2025; thị trường bán buôn cạnh tranh vận hành đầy đủ sau 2026; thị trường bán lẻ điện dự kiến sau 2027..., điều này tạo không gian kinh doanh mới cho các doanh nghiệp năng lượng, thương mại điện, dịch vụ phụ trợ.
Ba là, xu hướng xanh hóa - số hóa ngành điện doanh nghiệp có thể tham gia mạnh vào: năng lượng tái tạo phân tán; hệ thống quản trị năng lượng; lưới điện thông minh; pin lưu trữ, pin thể rắn; tín chỉ carbon...
Về nguồn điện, ông Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, hiện nay, thuỷ điện đã khai thác gần hết, phát triển trong tương lai là LNG, điện hạt nhân, điện gió ngoài khơi, năng lượng tái tạo - những nguồn năng lượng cần nguồn lực đầu tư lớn.
Để phát triển nhanh, đảm bảo đủ điện cung ứng cho nền kinh tế, ông Dũng cho rằng, vai trò của Nhà nước, của các doanh nghiệp Nhà nước với đủ kinh nghiệm khoa học kỹ thuật, vận hành... là rất quan trọng.
Dưới góc độ doanh nghiệp FDI, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Đầu tư nước ngoài cho biết, các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến chính sách năng lượng, giá thành, độ ổn định của thị trường năng lượng. Các nhà đầu tư vào lĩnh vực năng lượng cũng đang chờ cơ chế, chính sách để rót vốn. Nếu không hành động khẩn trương có thể trong một số trường hợp sẽ mất cơ hội.
Cần chính sách để doanh nghiệp tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn
Kiến nghị giải pháp tháo gỡ khó khăn và thu hút doanh nghiệp tham gia thị trường năng lượng cạnh tranh, chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch cho rằng, cần hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, ổn định và có khả năng dự báo, trong đó, cần hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (Direct PPA) cho các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp công nghiệp. Đồng thời, triển khai thực chất cơ chế giá điện theo thị trường.
Chuyên gia cũng nhấn mạnh cần tạo hành lang pháp lý cho tư nhân đầu tư truyền tải và hạ tầng năng lượng. Theo đó, cho phép đầu tư theo phương thức xã hội hóa có kiểm soát, cơ chế BOO/BOT cho đường dây và trạm biến áp; công khai quy hoạch truyền tải, cơ chế đấu nối và thứ tự ưu tiên các dự án.
 |
| Các chuyên gia, doanh nghiệp tập trung kiến nghị nhiều giải pháp tại Diễn đàn. |
“Việc tháo gỡ rào cản, tạo niềm tin, giảm rủi ro, mở rộng cơ hội kinh doanh sẽ là chìa khóa để thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia phát triển năng lượng, góp phần xây dựng nền kinh tế xanh, cạnh tranh và bền vững”, chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch nhấn mạnh.
Kiến nghị giải pháp để thúc đẩy phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam, ông Nguyễn Quang Huân cho rằng, trước hết phải triển khai đồng bộ và quyết liệt các nghị quyết của Đảng liên quan đến phát triển năng lượng, đặc biệt là các nội dung về xây dựng thị trường điện cạnh tranh, trong đó, việc sửa đổi toàn diện Luật Điện lực cần được ưu tiên hàng đầu.
Ngoài ra, Việt Nam cần sớm ban hành cơ chế hướng dẫn thực hiện hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA). Đây là công cụ đặc biệt quan trọng giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp FDI, có thể chủ động mua điện sạch từ nhà máy năng lượng tái tạo.
Về giám sát thị trường, cần tăng cường mạnh mẽ tính độc lập của cơ quan điều tiết năng lượng; đồng thời, ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực năng lượng…
“Để thị trường năng lượng hấp dẫn và bền vững, cần kêu gọi mạnh mẽ sự tham gia của khu vực tư nhân trong và ngoài nước. Điều này chỉ có thể đạt được khi môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và ổn định”, ông Huân nhấn mạnh.
Theo đó, bên cạnh chính sách pháp lý, Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp thông qua tín dụng xanh, ưu đãi thuế cho dự án năng lượng sạch, và các cơ chế PPP minh bạch.
Quan trọng hơn cả là đảm bảo quyền tiếp cận bình đẳng vào lưới điện, hạ tầng truyền tải và các dịch vụ năng lượng, qua đó khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường.
Theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), trong quá trình tái cơ cấu ngành năng lượng, cần phát huy vai trò chủ lực của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực then chốt, đồng thời tách bạch rõ ràng nhiệm vụ sản xuất – kinh doanh với nhiệm vụ chính trị, công ích.
Song song với đó là việc hoàn thiện cơ chế, chính sách để khu vực kinh tế tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào đầu tư, vận hành và cung ứng dịch vụ năng lượng.
