Linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu nông sản trước xung đột

Trong bối cảnh xung đột, việc chuyển tập trung vào các thị trường truyền thống sang các thị trường khác có thể bù đắp 2% kim ngạch xuất khẩu nông sản của thị trường Trung Đông. Ảnh: Internet

Kim ngạch xuất nhập khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức tăng trưởng khá, trong đó xuất khẩu tăng mạnh hơn nhập khẩu, góp phần nâng cao thặng dư thương mại.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản hai tháng đầu năm 2026 ước đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước.

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam hai tháng đầu năm ước đạt 7,81 tỷ USD, tăng 6,9% so với cùng kỳ năm trước.

Tính chung hai tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 19,1 tỷ USD; thặng dư thương mại của nhóm hàng này ước đạt 3,48 tỷ USD, tăng 48,7% so với cùng kỳ năm trước.

Kết quả trên cho thấy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong những tháng đầu năm 2026, đồng thời đóng góp tích cực vào cán cân thương mại của toàn ngành. Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông dự báo sẽ tác động không nhỏ tới xuất khẩu của Việt Nam nói chung, trong đó có mặt hàng nông, lâm, thuỷ sản.

Theo ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tỷ trọng xuất khẩu nông lâm thuỷ sản của Việt Nam sang Trung Đông hiện chỉ chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam ra toàn cầu.

Mỗi năm, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông dao động khoảng 1,4 - 1,5 tỷ USD. Trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 206 triệu USD, bình quân mỗi tháng hơn 100 triệu USD.

Theo số liệu năm 2025, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang thị trường này gồm: rau quả khoảng 170 triệu USD, cà phê 122 triệu USD, hạt điều khoảng 490 triệu USD, hồ tiêu 185 triệu USD và thủy sản khoảng 400 triệu USD.

Theo đại diện Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, xung đột xảy ra trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp đang xuất khẩu hàng hóa vào thị trường Trung Đông, ảnh hưởng đến việc duy trì xuất khẩu nông sản sang thị trường này nếu xung đột kéo dài.

Cùng với tác động trực tiếp, xung đột quân sự còn gây ra nhiều hệ lụy khác đối với chuỗi cung ứng như nguy cơ gián đoạn vận tải, thời gian vận chuyển kéo dài vì đã có một số hãng tàu biển thông báo tạm ngừng hoặc hạn chế vận chuyển tới khu vực Trung Đông; chi phí bảo hiểm hàng hải tại các khu vực có xung đột tăng mạnh, làm gia tăng chi phí logistics.

Ngoài việc tác động tới hoạt động vận tải, làm gia tăng thời gian giao hàng, chi phí bảo hiểm, giá dầu thế giới biến động cũng khiến các chi phí gián tiếp gia tăng, tác động làm tăng chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm.

Theo đại diện Cục Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trước diễn biến xung đột Trung Đông, Bộ đang lên các kịch bản ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nông sản Việt Nam. Đây là các kịch bản mang tính dự báo nhằm phục vụ công tác điều hành và chuẩn bị phương án ứng phó.

Cụ thể, với kịch bản xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm khoảng 182 triệu USD, châu Âu giảm 770 triệu USD và châu Phi là 91 triệu USD.

Trong trường hợp chiến sự tại khu vực này kéo dài 3 tháng, xuất khẩu nông sản Việt có thể thiệt hại khoảng 3 - 3,5 tỷ USD. Trong đó, hàng xuất sang Trung Đông, Bắc Phi và châu Âu lần lượt giảm 500-600 triệu USD, 200 - 250 triệu USD và 1,5 - 1,6 tỷ USD.

Trong trường hợp xung đột kéo dài một năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt có thể giảm 7 - 8 tỷ USD; xuất khẩu nông sản sang Trung Đông sẽ bị gián đoạn hoàn toàn. Trong khi đó, xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi giảm ít nhất 50 - 60%.

Theo đại diện Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, trong bối cảnh xung đột, việc chuyển tập trung vào các thị trường truyền thống sang các thị trường khác có thể bù đắp 2% kim ngạch xuất khẩu trực tiếp từ Trung Đông.

Năm nay, Việt Nam vẫn có khả năng linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu khi một số thị trường lớn đang có điều kiện thuận lợi hơn, như thị trường Mỹ, thị trường Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc là những điểm đến quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam chuyển hướng và đa dạng hóa xuất khẩu khi cần thiết.

Hiện các đơn vị chuyên môn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để cập nhật thông tin thị trường; tham mưu các giải pháp phù hợp và đưa ra khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhằm chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu.