Đề xuất sửa 4 luật để ngăn chặn hàng giả

Đoàn công tác Cục QLTT (Bộ Công Thương) trực tiếp kiểm tra tình hình thị trường, hàng hóa thiết yếu trên địa bàn TP. Lạng Sơn.

Luật hóa khái niệm “hàng giả”, nâng hiệu lực quản lý

Bộ Công Thương vừa lấy ý kiến rộng rãi của các tổ chức, cá nhân dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi NTD. Đây là một trong những dự án luật trọng tâm thuộc Chương trình lập pháp năm 2026, được xây dựng trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác quản lý thị trường (QLTT), bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi NTD.

Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi các luật trên nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, nhất là trước tình trạng hàng giả, gian lận thương mại và các hành vi cạnh tranh không lành mạnh ngày càng tinh vi, lan rộng trên môi trường số và thương mại điện tử (TMĐT).Một trong những nội dung được Bộ Công Thương xác định là ưu tiên hàng đầu của dự án Luật lần này là bổ sung trực tiếp khái niệm “hàng giả” vào Luật Thương mại. Hiện nay, khái niệm này chủ yếu được quy định tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi, bổ sung, nên hiệu lực pháp lý chưa tương xứng với yêu cầu quản lý trong thực tiễn.

Trong Báo cáo thẩm định dự thảo nghị định thay thế Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, Bộ Tư pháp đã đề nghị “tiếp tục nghiên cứu, đề xuất quy định khái niệm "hàng giả" trong dự thảo Luật thay vì chỉ quy định tại nghị định”. Đây là cơ sở quan trọng để Bộ Công Thương đẩy mạnh việc luật hóa khái niệm này.

Theo Bộ Công Thương, tình trạng sản xuất, buôn bán hàng giả hiện diễn biến phức tạp, xuất hiện ở hầu hết các lĩnh vực, từ hàng tiêu dùng, thực phẩm, dược phẩm, vật tư nông nghiệp đến TMĐT. Trên các nền tảng trực tuyến, hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc gây khó khăn lớn cho lực lượng QLTT trong kiểm tra, xử lý, đồng thời tiềm ẩn rủi ro trực tiếp đối với sức khỏe, tài sản của NTD.

Văn phòng Chính phủ cũng đã có văn bản truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, yêu cầu Bộ Công Thương chủ trì xử lý các phản ánh của báo chí liên quan đến hàng giả, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Theo đề xuất, Luật Thương mại sẽ được bổ sung quy định giải thích cụ thể các nhóm hàng giả, gồm: hàng hóa không đúng bản chất, công dụng; hàng hóa không đạt chỉ tiêu chất lượng; thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không đủ hoặc sai hoạt chất; hàng hóa giả mạo nhãn, bao bì, nguồn gốc, xuất xứ; tem, nhãn, bao bì giả; cùng các loại hàng hóa khác được xác định là hàng giả theo luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Bộ Công Thương cho rằng, việc đưa khái niệm “hàng giả” vào luật sẽ tạo cơ sở pháp lý thống nhất, có giá trị pháp lý cao cho hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm, qua đó nâng cao hiệu quả đấu tranh chống hàng giả, bảo vệ quyền lợi chính đáng của NTD và doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Sửa Luật Cạnh tranh để theo kịp kinh tế số

Cùng với vấn đề hàng giả, dự án Luật tập trung sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh năm 2018 nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh kinh tế số và sự phát triển mạnh của các nền tảng trung gian.

Theo Bộ Công Thương, pháp luật cạnh tranh hiện hành còn khoảng trống trong xử lý các hành vi “giúp sức”, hỗ trợ hoặc tạo điều kiện cho doanh nghiệp khác thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh hoặc cạnh tranh không lành mạnh. Trên thực tế, nhiều hành vi vi phạm không do chủ thể kinh doanh trực tiếp thực hiện mà thông qua vai trò trung gian của các tổ chức, cá nhân có ảnh hưởng lớn đến thị trường.

Dự án Luật đề xuất làm rõ trách nhiệm pháp lý của các chủ thể giúp sức, nhằm bảo đảm xử lý toàn diện các hành vi vi phạm, tránh bỏ lọt trách nhiệm và tăng tính răn đe trong thực thi pháp luật cạnh tranh.

Đối với các nền tảng số có vị trí “độc quyền”, Bộ Công Thương cho rằng Luật Cạnh tranh hiện hành chưa quy định cụ thể các dạng hành vi lạm dụng đặc thù. Các hành vi được đề cập gồm: tự ưu tiên, phân biệt đối xử, áp đặt điều kiện giao dịch không công bằng, ràng buộc sử dụng dịch vụ, can thiệp vào cơ chế xếp hạng hoặc lạm dụng dữ liệu người dùng cho mục đích kinh doanh.

Việc bổ sung, làm rõ các hành vi này nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh, phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển kinh tế số và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Một điểm đáng chú ý khác là đề xuất hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm pháp luật cạnh tranh theo hướng tách bạch giữa tố tụng cạnh tranh và xử phạt vi phạm hành chính. Theo đó, các hành vi như thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh, lạm dụng vị trí độc quyền, vi phạm quy định về tập trung kinh tế và cạnh tranh không lành mạnh sẽ được xử lý theo quy trình tố tụng cạnh tranh quy định tại Luật Cạnh tranh.

Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh có giá trị pháp lý tương đương quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Đối với các hành vi vi phạm hành chính về cạnh tranh khác, trình tự, thủ tục xử lý sẽ áp dụng theo Luật Xử lý vi phạm hành chính. Cách tiếp cận này nhằm tránh xử lý trùng lặp, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân liên quan.

Gắn QLTT với bảo vệ NTD

Dự án Luật cũng nhấn mạnh việc tăng cường bảo vệ quyền lợi NTD, đặc biệt trong môi trường giao dịch số. Bộ Công Thương chỉ ra rằng, việc thu thập, sử dụng thông tin cá nhân cùng với các hành vi gian lận, lừa đảo trên TMĐT đang có xu hướng gia tăng, kéo theo số lượng khiếu nại của NTD ngày càng nhiều.

Việc sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi NTD được xác định nhằm tăng cường chế tài xử lý, bảo vệ nhóm NTD dễ bị tổn thương và xử lý kịp thời các vụ việc ảnh hưởng đến số đông NTD. Qua đó, công tác QLTT được gắn chặt hơn với mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NTD.

Theo Bộ Công Thương, chính sách sửa đổi tập trung đồng bộ vào các quy định về hàng giả trong Luật Thương mại; các hành vi bị cấm, hành vi cạnh tranh không lành mạnh và xử lý vi phạm trong Luật Cạnh tranh; đồng thời liên quan đến quản lý ngoại thương và bảo vệ quyền lợi NTD. Đối tượng áp dụng là các tổ chức, cá nhân và cơ quan quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật có liên quan.

Bộ Công Thương cho biết, việc triển khai Luật (sửa đổi) không làm phát sinh tổ chức bộ máy, biên chế mới; kinh phí thực hiện được bố trí trong khuôn khổ ngân sách nhà nước theo quy định.

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua dự án Luật tại Kỳ họp thứ hai, nhằm hoàn thiện khung pháp lý QLTT, tăng cường bảo vệ NTD và bảo đảm cạnh tranh công bằng, minh bạch trong nền kinh tế.