Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi ngành Logistics Việt ra sao?

Đà tăng trưởng của thương mại toàn cầu đang mở ra dư địa lớn cho logistics Việt Nam. Ảnh minh họa.

AI và Cửa khẩu thông minh sẽ định hình logistics Việt

Đà tăng trưởng của thương mại toàn cầu đang mở ra dư địa lớn cho logistics Việt Nam. Tuy nhiên, phía sau cơ hội là sức ép ngày càng rõ về tốc độ xử lý hàng hóa, năng lực thông quan và khả năng thích ứng công nghệ của doanh nghiệp.

Khi dữ liệu được kết nối tốt hơn, quy trình minh bạch hơn và tốc độ xử lý nhanh hơn, không chỉ doanh nghiệp logistics hưởng lợi mà năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam cũng sẽ được cải thiện. Ông Hoàng Đình Kiên

Theo cộng đồng doanh nghiệp, logistics hiện đã vượt khỏi vai trò vận chuyển truyền thống để trở thành mắt xích vận hành dữ liệu, công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng. Sự phát triển của AI, tự động hóa và số hóa thủ tục hải quan đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách vận hành nếu không muốn tụt lại phía sau.

Trong bối cảnh đó, định hướng xây dựng “Cửa khẩu thông minh”, kết nối dữ liệu hải quan và tối ưu quy trình thông quan được xem là yếu tố có thể tạo ra bước chuyển lớn cho năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Ông Hoàng Đình Kiên, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tiếp vận Hoà Phát cho biết, doanh nghiệp đang cảm nhận rõ những thay đổi tích cực trong công tác quản lý hải quan và xử lý thủ tục xuất nhập khẩu thời gian gần đây.

Theo ông Kiên, với doanh nghiệp logistics, tốc độ xử lý quyết định trực tiếp hiệu quả vận hành. Chỉ cần quy trình được rút ngắn hoặc dữ liệu kết nối thông suốt hơn, chi phí vận hành đã có thể giảm đáng kể.

“Điều tôi cảm nhận rõ nhất là cách các cơ quan quản lý nhà nước tiếp cận doanh nghiệp đã cởi mở hơn, đồng hành hơn và tập trung vào giải quyết vấn đề thực tế nhiều hơn trước”, ông Kiên chia sẻ.

Doanh nghiệp hiện xuất khẩu nông sản sang nhiều thị trường nước ngoài và đang hưởng lợi từ những thay đổi trong hệ thống hải quan cũng như quy trình xử lý thủ tục xuất nhập khẩu.

Theo ông Kiên, chỉ một khâu chậm tại cửa khẩu hoặc kéo dài thời gian thông quan cũng đủ làm tăng chi phí lưu kho, lưu bãi và ảnh hưởng toàn bộ chuỗi giao hàng. Vì vậy, việc phát triển mô hình “cửa khẩu thông minh” đang nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp.

“Khi dữ liệu được kết nối tốt hơn, quy trình minh bạch hơn và tốc độ xử lý nhanh hơn, không chỉ doanh nghiệp logistics hưởng lợi mà năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam cũng sẽ được cải thiện”, ông Kiên nói.

Gỡ nút thắt nhân lực thời số hóa

Không chỉ thay đổi ở khâu thủ tục, thị trường logistics cũng đang dịch chuyển mạnh về nhu cầu nhân lực. Sự tăng trưởng của xuất nhập khẩu và TMĐT xuyên biên giới khiến doanh nghiệp liên tục mở rộng tuyển dụng ở các vị trí giao nhận, vận tải, kho bãi, quản trị chuỗi cung ứng và vận hành TMĐT.

Tuy nhiên, theo nhiều doanh nghiệp, nguồn cung nhân lực vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường. Không ít đơn vị phải đào tạo lại nhân sự mới tuyển dụng do khoảng cách giữa kiến thức học thuật và yêu cầu vận hành thực tế.

Đánh giá về chất lượng đào tạo hiện nay, ông Kiên cho rằng, sinh viên có khả năng tiếp cận công nghệ khá nhanh, kể cả AI và quản trị số, nhưng vẫn thiếu trải nghiệm thực tế và kỹ năng xử lý vấn đề.

Chia sẻ về xu hướng nghề nghiệp và hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong kỷ nguyên số”, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), Chủ tịch danh dự Hiệp hội Phát triển Nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) cho rằng, bài toán cốt lõi hiện nay là tăng kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp.

Theo ông Hải, khi xuất nhập khẩu tăng nhanh và chuỗi cung ứng liên tục thay đổi, mô hình đào tạo truyền thống khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. “Càng có nhiều đầu mối tham gia, hiệu quả kết nối càng lớn”, ông Hải nhấn mạnh.

TS Lê Thị Mỹ Ngọc, Phó Trưởng ban Đào tạo VALOMA cho biết, trong 5 năm qua, VLOMA đã triển khai nhiều chương trình đào tạo, hội thảo, diễn đàn công nghệ logistics và ngày hội việc làm nhằm tăng kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp.

“Trong bối cảnh logistics thay đổi nhanh cùng chuyển đổi số, việc đưa doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo là giải pháp cần thiết để rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức học thuật và yêu cầu vận hành thực tế”, bà Ngọc nhận định.

Song song với chuyển đổi số, AI cũng đang tạo ra thay đổi lớn trong cách doanh nghiệp logistics vận hành. Công nghệ này ngày càng tham gia sâu vào các khâu phân tích dữ liệu, tối ưu tuyến vận chuyển, quản lý kho bãi, xử lý đơn hàng và chăm sóc khách hàng.

Ông Trần Trọng Bình, Giám đốc Công ty TNHH MTV nhựa Tín Hưng cho rằng, kỹ năng sử dụng AI đang trở thành lợi thế cạnh tranh rõ rệt trên thị trường lao động logistics. Theo ông Bình, người lao động biết khai thác AI hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội hơn trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng đẩy mạnh tự động hóa và quản trị dữ liệu.

Ở góc độ doanh nghiệp vận hành, ông Trương Duy Thanh, Giám đốc điều hành AVI Logistics Corporation cho biết, AI đang giúp nhiều bộ phận được tinh gọn đáng kể. “Nếu trước đây một phòng ban cần 5-10 nhân sự, hiện nay chỉ cần 2-3 người vẫn có thể duy trì hiệu quả công việc nhờ ứng dụng công nghệ”, ông Thanh nói.

Dù vậy, theo các doanh nghiệp, AI hiện vẫn chủ yếu đóng vai trò công cụ hỗ trợ, chưa thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm thực tế và kiến thức nền tảng của người lao động logistics.

Xu hướng tuyển dụng vì thế cũng đang dịch chuyển sang nhóm nhân sự có khả năng sử dụng công nghệ, hiểu dữ liệu và biết kiểm soát AI trong vận hành.

Trong bối cảnh xuất nhập khẩu và TMĐT xuyên biên giới tiếp tục tăng trưởng mạnh, áp lực về tốc độ xử lý hàng hóa, năng lực thông quan và chất lượng nhân lực được dự báo sẽ còn gia tăng. Khi đó, chuyển đổi số hải quan, phát triển “Cửa khẩu thông minh” và đào tạo nguồn nhân lực thích ứng với AI sẽ trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics cũng như hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.