Tháo gỡ khoảng trống pháp lý trong kiểm tra chất lượng vật liệu xây dựng nhập khẩu

Bất cập trong thực thi tại địa phương

Khoảng trống giữa hiệu lực của Luật số 78/2025/QH15 và sự ra đời của các nghị định hướng dẫn đang tạo ra những “điểm nghẽn” tại cửa khẩu, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành cấp bách để khơi thông dòng chảy thương mại.

Tại Công văn hỏa tốc số 4910/CHQ-GSQL ngày 21/1/2026 của Cục Hải quan cho thấy một bức tranh thiếu đồng bộ trong việc áp dụng quy định mới tại các địa phương. Theo báo cáo của cơ quan Hải quan, phản hồi từ các Sở Xây dựng đang rơi vào ba trạng thái khác nhau, tạo ra sự lúng túng cho cả cán bộ thực thi lẫn cộng đồng doanh nghiệp.

Ảnh minh họa.

Tại Hà Nội, Sở Xây dựng đã gửi liên tiếp các công văn đề nghị Cục Hải quan hướng dẫn bằng văn bản về việc tiếp tục hay dừng các quy định đã ban hành trước đó nhưng hiện không còn phù hợp với Luật số 78/2025/QH15.

Trong khi đó, tại TP. Hồ Chí Minh, cơ quan quản lý chuyên ngành đã chủ động phát đi thông báo tạm ngừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước về chất lượng sản phẩm vật liệu xây dựng nhập khẩu. Trái ngược với xu hướng này, các địa phương như Hải Phòng, Lạng Sơn, Hưng Yên vẫn tiếp tục duy trì việc tiếp nhận hồ sơ theo Thông tư số 10/2024/TT-BXD.

Sự khác biệt đến từ việc các văn bản dưới luật chưa được ban hành kịp thời để cụ thể hóa Luật số 78/2025/QH15. Đối với cơ quan Hải quan, đơn vị đóng vai trò chốt chặn cuối cùng dựa trên kết quả kiểm tra chuyên ngành, tình trạng “mỗi nơi một kiểu” này khiến việc thiết lập chuẩn mực thông quan thống nhất trở nên bất khả thi, trực tiếp kéo dài thời gian thông quan và làm phát sinh chi phí lưu kho bãi đáng kể cho doanh nghiệp.

Phối hợp đồng bộ là yêu cầu cấp thiết

Trong văn bản gửi Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng, Cục Hải quan khẳng định một nguyên tắc cốt lõi: Cơ quan Hải quan chỉ có thể giải quyết các thủ tục thông quan khi có sự xác nhận đồng nhất và rõ ràng từ cơ quan quản lý chuyên ngành. Khi các Sở Xây dựng địa phương, đơn vị được ủy quyền thực hiện kiểm tra nhà nước, có thái độ xử lý khác nhau, tính dự báo của môi trường kinh doanh sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Để giải quyết vấn đề này, Cục Hải quan đã đưa ra các kiến nghị mang tính trọng tâm. Trước hết, với vai trò là cơ quan quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa VLXD nhập khẩu, Bộ Xây dựng cần sớm có văn bản hướng dẫn, chỉ đạo các cơ quan kiểm tra chất lượng thực hiện thống nhất các nội dung theo Luật mới. Điều này nhằm đảm bảo rằng mọi lô hàng nhập khẩu dù đi qua cửa khẩu nào cũng đều chịu một quy trình kiểm tra và chuẩn mực pháp lý như nhau.

Đồng thời, tính cấp bách của vấn đề còn được minh chứng qua sự chủ động của Bộ Tài chính tại Công văn số 698/BTC-CHQ ngày 19/1/2026 gửi Bộ Khoa học và Công nghệ.

Sự tương tác đa phương này cho thấy yêu cầu về một hành lang pháp lý tạm thời trong giai đoạn chuyển tiếp là vô cùng cần thiết. Chỉ khi các bộ quản lý chuyên ngành đưa ra được các hướng dẫn thực thi cụ thể, cơ quan Hải quan mới có đủ căn cứ để giải phóng hàng hóa, từ đó đảm bảo tính thượng tôn pháp luật nhưng vẫn giữ vững mục tiêu tạo thuận lợi cho thương mại và cung ứng vật tư cho các công trình trọng điểm quốc gia.