Cơ quan Cảnh sát điều tra thuộc Công an tỉnh Đắk Lắk vừa khởi tố một chủ hộ kinh doanh trong lĩnh vực nông, lâm sản về hành vi trốn thuế với số tiền hơn 2,1 tỷ đồng. Vụ án là hồi chuông cảnh báo các hộ kinh doanh nông sản về việc tuân thủ pháp luật thuế trong thời kỳ chuyển đổi số. Chuyên gia tư vấn thuế Hoàng Thị Thanh Thủy, Giám đốc Công ty TNHH tư vấn thuế SAF tại tỉnh Đắk Lắk đã chia sẻ cùng Phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính một số nội dung liên quan đến vấn đề này.
Thưa bà Hoàng Thị Thanh Thủy, Giám đốc Công ty TNHH tư vấn thuế SAF, vụ khởi tố tại Đắk Lắk vừa qua nêu lên thực trạng chênh lệch quá lớn về quy mô doanh thu thực tế của hộ kinh doanh, bà có thể phân tích rõ hơn về vấn đề này?
Dưới góc nhìn chuyên môn, tôi cho rằng đây là hệ quả tất yếu của sự không đồng bộ giữa quy mô kinh doanh thực tế và mức độ tuân thủ pháp luật thuế trong bối cảnh chính sách đang siết chặt.
Hiện nay, tại Nghị định số 68/2026/NĐ-CP cũng đã quy định rất rõ về các phương pháp tính thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh. Trước đây, tại Thông tư số 40/2021/TT-BTC cơ chế thuế khoán được thiết kế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, có doanh thu thấp và không đủ điều kiện thực hiện chế độ kế toán. Tuy nhiên, theo quy định mới, từ ngày 1/1/2026, tất cả các hộ khoán phải thực hiện chuyển đổi và áp dụng phương pháp kê khai.
 | | Chuyên gia tư vấn thuế Hoàng Thị Thanh Thủy, Giám đốc Công ty TNHH tư vấn thuế SAF tại tỉnh Đắk Lắk | |
Phân tích về mức độ chênh lệch doanh thu của hộ kinh doanh với một số dấu hiệu dễ nhận biết như: Doanh thu thực tế cao hơn nhiều lần so với mức đã đăng ký; quy mô hoạt động tăng nhanh nhưng không điều chỉnh nghĩa vụ thuế tương ứng, hoặc hộ đang kinh doanh trong các lĩnh vực có rủi ro cao như thu mua nông sản, gỗ rừng trồng, chăn nuôi động vật sống.
Đây là những lĩnh vực có dòng tiền mặt lớn, mua bán qua nhiều trung gian nên dễ bị cơ quan chức năng kiểm tra để đối soát dữ liệu từ doanh nghiệp đầu ra.
Ngoài ra, trong trường hợp cơ quan chức năng xác định số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên, chủ hộ kinh doanh có thể phải đối mặt với nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội trốn thuế.
Do đó, hộ kinh doanh cần thay đổi quan niệm hộ kinh doanh không bị khởi tố, bởi lẽ pháp luật quy định trách nhiệm cá nhân đối với hành vi trốn thuế không phân biệt hình thức tổ chức. Việc chuyển sang phương pháp kê khai không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là "lá chắn" an toàn nhất hiện nay.
Trong bối cảnh cơ quan Thuế đang đẩy mạnh chuyển đổi số và siết chặt dữ liệu. Vậy, bà có lời khuyên nào để hộ kinh doanh nông sản có thể tự bảo vệ mình thông qua việc tái cấu trúc dòng tiền và sổ sách?
Theo tôi, yếu tố sống còn hiện nay chính là minh bạch hóa dòng tiền theo đúng tinh thần thượng tôn pháp luật. Hộ kinh doanh cần khẩn trương thay đổi sử dụng tài khoản cá nhân cho các giao dịch thương mại vì mọi hoạt động này đều để lại "dấu vết số" mà cơ quan thuế có quyền yêu cầu ngân hàng cung cấp để đối soát dữ liệu đa chiều.
Đối với quản lý chi phí trong lĩnh vực nông sản, hộ kinh doanh thực hiện phương pháp kê khai cần lưu ý đến các quy định tại Nghị định số 68/2026/NĐ-CP và Thông tư số 18/2026/TT-BTC về chính sách thuế, quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Trong đó, các khoản chi phải thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, có đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật và đặc biệt phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên.
Đây là một điểm mới nhằm kiểm soát chặt chẽ dòng tiền trong lĩnh vực nông sản. Bên cạnh đó, theo quy định, việc sử dụng hóa đơn điện tử phải đảm bảo tính trung thực về nội dung hàng hóa và thời điểm lập.
Về khái niệm doanh thu để xác định thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) được hiểu một cách đơn giản là toàn bộ số tiền mà hộ kinh doanh thực tế được hưởng từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.
Trong đó, bao gồm cả các khoản thưởng được nhận, khoản được nhận từ hỗ trợ đạt doanh số, khuyến mại, chiết khấu thanh toán, khoản hỗ trợ được nhận bằng tiền hoặc không bằng tiền, các khoản trợ giá, phụ thu, phụ trội, phí thu thêm được nhận theo quy định (không bao gồm chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại), các khoản bồi thường vi phạm hợp đồng, bồi thường khác liên quan đến hoạt động kinh doanh, doanh thu khác.
Nếu bà con không kê khai đầy đủ các khoản thu nhập ngoài bán hàng này, rủi ro bị truy thu và xử phạt là cực kỳ lớn khi cơ quan chức năng tiến hành hậu kiểm chuỗi giao dịch.
 |
| Từ năm 2026, tất cả hộ kinh doanh phải thực hiện nộp thuế theo phương pháp kê khai theo lộ trình của ngành Thuế. Ảnh: TL |
Trước thực tế ở một số khu vực vùng sâu, vùng xa tại Đắk Lắk do cơ sở hạ tầng số, ngân hàng còn hạn chế, nên việc tiếp cận mở tài khoản ngân hàng của bà con nông dân còn hạn chế, tuy nhiên để thực hiện đúng quy định về pháp luật thuế chúng ta cần tuân thủ chuyển đổi dần sang thanh toán số.
Hiện nay, nhiều hộ kinh doanh có tâm lý “ngại chi phí” cho các đơn vị tư vấn thuế. Tuy nhiên, nhìn từ vụ việc trốn thuế hơn 2,1 tỷ đồng, bà có nhận định gì về vai trò của Đại lý thuế trong việc "phòng bệnh hơn chữa bệnh"?
Thực tế cho thấy nhiều hộ kinh doanh chỉ quan tâm đến chi phí tuân thủ khi sự việc đã phát sinh, nhưng khi đó chi phí xử lý sai phạm, tiền phạt chậm nộp và án phí thường cao gấp nhiều lần so với chi phí thuê tư vấn ngay từ đầu.
Theo quy định, Đại lý thuế là đơn vị được cấp phép để thay mặt người nộp thuế thực hiện các thủ tục, giúp hộ kinh doanh rà soát rủi ro và chuẩn hóa hệ thống kế toán đúng quy định pháp luật.
Trong quá trình hoạt động, chúng tôi thường xuyên gặp các lỗi phổ biến như hộ kinh doanh không kê khai đầy đủ doanh thu từ các khoản thưởng, xuất hóa đơn sai thời điểm hoặc không kiểm soát được chứng từ đầu vào khi mua của nông dân. Những sai sót này nếu không được phát hiện sớm sẽ tích tụ thành sai phạm trọng yếu dẫn đến rủi ro hình sự như vụ việc vừa qua.
Đáng chú ý, năm 2026 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng khi tất cả hộ kinh doanh phải thực hiện nộp thuế theo phương pháp kê khai theo lộ trình của ngành Thuế.
Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị: Kinh doanh có thể linh hoạt nhưng thuế phải tuyệt đối minh bạch. Áp lực đối với người làm kế toán hiện nay cũng rất lớn bởi họ có thể bị liên đới pháp lý theo quy định của pháp luật hình sự nếu xảy ra sai phạm có hệ thống.
Do đó, thay vì "tự bơi" trong một rừng quy định pháp luật ngày càng phức tạp, hộ kinh doanh nên tìm đến sự đồng hành của các đơn vị chuyên môn như các đại lý thuế để nâng cao tính tuân thủ. Tuân thủ pháp luật thuế không chỉ là nghĩa vụ quốc gia mà chính là cách bảo vệ tài sản, uy tín và sự phát triển bền vững của chính cá nhân kinh doanh trong tương lai.
Xin trân trọng cảm ơn bà !
