Nâng cấp toàn diện cơ chế cung cấp thông tin tờ khai hải quan điện tử

Cơ quan Hải quan cung cấp, sử dụng thông tin tờ khai hải quan điện tử.

Hiệu quả từ thực tiễn

Theo Cục Hải quan, sau gần một thập kỷ đi vào thực tiễn, Quy chế cung cấp, sử dụng thông tin tờ khai hải quan điện tử không chỉ dừng lại ở phạm vi nội bộ mà đã trở thành trục “xương sống” kết nối dữ liệu liên ngành, tạo ra bước ngoặt trong công tác quản lý nhà nước.

Dữ liệu báo cáo tổng kết 10 năm đã minh chứng rõ nét cho quy mô và tầm ảnh hưởng sâu rộng của hệ thống thông qua những con số biết nói.

Tính đến nay, Bộ Tài chính (Cục Hải quan) đã cấp tổng cộng 2.986 tài khoản cho người sử dụng thuộc 64 đơn vị. Đây là một quy mô kết nối đáng kể, thể hiện sự bao quát trong công tác phối hợp đa ngành.

Trong đó, khối Tài chính - Ngân hàng giữ vai trò chủ đạo với 2.124 tài khoản cấp cho 56 ngân hàng và tổ chức tài chính. Việc kết nối này không đơn thuần là tra cứu thông tin, mà là “chốt chặn” quan trọng giúp ngành ngân hàng kiểm soát chặt chẽ luồng ngoại tệ, phòng chống rửa tiền và xác minh nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Tiếp đến, khối quản lý thương mại và kiểm soát thị trường đóng vai trò giám sát trực tiếp: 211 tài khoản cấp cho Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam để cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O); 633 tài khoản cấp cho Cục Quản lý thị trường để kiểm tra tính hợp pháp của hàng hóa lưu thông.

Đáng chú ý, 13 tài khoản cấp cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Bộ Giao thông vận tải và 5 tài khoản cho các cơ quan thực thi pháp luật đặc thù như Phòng Cảnh sát Kinh tế (Công an TP Đà Nẵng), Cục Cảnh sát Điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) và Cục Phòng chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước) đã khẳng định tính đa năng và vai trò then chốt của hệ thống trong việc bảo vệ an ninh kinh tế và trật tự xã hội.

Hiệu quả vận hành của hệ thống được phản ánh rõ nét qua cường độ sử dụng thực tế. Chỉ tính riêng năm 2025, các đơn vị đã thực hiện 197.739 lượt tra cứu thông tin tờ khai hải quan điện tử. Trong đó, 171.400 lượt tra cứu do các tổ chức tín dụng thực hiện là minh chứng cho nhu cầu dữ liệu cực lớn trong công tác kiểm soát thanh toán ngoại tệ.

Bên cạnh đó, 19.253 lượt tra cứu từ cơ quan Quản lý thị trường và 7.086 lượt từ các tổ chức cấp C/O đã tạo thành lớp rào chắn kỹ thuật hiệu quả, giúp các cơ quan quản lý phản ứng kịp thời với các biến động thương mại.

Những con số này khẳng định hệ thống đã vận hành ổn định từ năm 2017 và là tài sản dữ liệu quý giá của nền hành chính số Việt Nam.

Nhận diện hạn chế và tầm nhìn chuyển đổi số

Theo Cục Hải quan, dù đạt được những kết quả ấn tượng về quy mô, quá trình tổng kết thi hành Quyết định số 33/2016/QĐ-TTg cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập cần khắc phục ngay để tương thích với yêu cầu quản lý hiện đại.

Hiện tại, quy trình vẫn còn tồn tại các rào cản hành chính gây tốn kém thời gian và nguồn lực cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Đề xuất bổ sung thông tin tờ khai điện tử để kết nối trực tiếp với các tổ chức tín dụng.

Trong đó, hạ tầng kỹ thuật đã xuất hiện dấu hiệu quá tải và lạc hậu so với xu thế công nghệ mới. Các quy định về thủ tục đăng ký, hủy kết nối qua tin nhắn điện thoại (SMS) và thủ tục đề nghị bổ sung thông tin tờ khai hiện nay đã trở nên lỗi thời, không còn phù hợp với xu thế kết nối thông suốt qua giao thức API.

Việc duy trì các thủ tục hành chính này vô hình trung tạo thành những điểm nghẽn, làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và gây gánh nặng quản lý không đáng có.

Quan trọng nhất, là sự đứt gãy thông tin giữa thời điểm doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế, phí tại ngân hàng và thời điểm dữ liệu được cập nhật lên Cổng thông tin hải quan.

Việc thiếu cơ chế cập nhật dữ liệu thanh toán theo thời gian thực khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong việc theo dõi, đối soát dữ liệu. Điều này tạo ra rủi ro tiềm ẩn, nơi doanh nghiệp có thể lợi dụng kẽ hở để thực hiện thanh toán một tờ khai nhiều lần, hoặc che giấu các sai phạm tài chính, gây khó khăn cho công tác kiểm soát ngoại tệ và phòng, chống rửa tiền.

Để giải quyết triệt để các hạn chế này, đại diện cơ quan Hải quan nhận định việc xây dựng dự thảo quyết định thay thế là yêu cầu cấp thiết. Dự thảo mới tập trung vào các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cấp Cổng thông tin tờ khai hải quan điện tử để kết nối trực tiếp với các tổ chức tín dụng.

Khi dữ liệu thanh toán được cập nhật theo thời gian thực, các ngân hàng sẽ kiểm soát chặt chẽ luồng tiền, ngăn chặn hiệu quả tình trạng thanh toán trùng lặp, hỗ trợ đắc lực cho công tác phòng, chống gian lận thương mại và kiểm soát an ninh tài chính quốc gia.

Đồng thời, việc bãi bỏ hoàn toàn các quy định về đăng ký kết nối qua SMS, thay thế bằng cơ chế tự phục vụ trên hệ thống, cho phép các đơn vị chủ động tạo và quản lý thời hạn tài khoản tra cứu, sẽ giảm bớt gánh nặng xử lý hồ sơ giấy cho cơ quan nhà nước.

Việc đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ từ ngân sách nhà nước không đơn thuần là chi phí đầu tư hạ tầng, mà là khoản đầu tư dài hạn mang lại hiệu quả kinh tế lớn cho toàn xã hội. Khi các rào cản hành chính được dỡ bỏ và hệ thống được vận hành thông suốt trên nền tảng công nghệ tiên tiến, ngành Hải quan sẽ thực sự khẳng định vai trò là người gác cổng thông minh, tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.