Hiện đại hóa đối ngoại hải quan theo hướng thực chất và toàn diện

Mở rộng mạng lưới hợp tác

Hoạt động hợp tác quốc tế của Hải quan Việt Nam thời gian qua không chỉ dừng lại ở các cuộc tiếp xúc ngoại giao thông thường mà đã đi sâu vào các phiên đàm phán kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi hàm lượng chuyên môn cao.

Trọng tâm nổi bật nhất là việc tham gia Phiên đàm phán kỹ thuật lần thứ 6 Hiệp định Thương mại Đối ứng Việt Nam - Hoa Kỳ. Tại đây, các chuyên gia hải quan đã tập trung xử lý những nội dung chuyên môn sâu, nhằm tạo lập khung khổ pháp lý vững chắc cho việc trao đổi hàng hóa giữa hai quốc gia, đảm bảo sự tương thích trong quy trình thủ tục nhưng vẫn giữ vững chủ quyền quản lý nhà nước.

Song song với đó, quan hệ hợp tác với các đối tác truyền thống và láng giềng với các nước có chung đường biên giới cũng được củng cố bằng các văn bản pháp lý cấp Chính phủ. Việc trao đổi với Tổng cục Hải quan Trung Quốc để sửa đổi dự thảo Hiệp định cấp Chính phủ về hợp tác hải quan là một bước đi chiến lược.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Việt Nam Lưu Mạnh Tưởng và Phó Cao ủy ABF ký Tuyên bố Ý định hợp tác.

Sau khi tiếp thu ý kiến thẩm định từ Bộ Tư pháp, dự thảo này được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mô hình quản lý thông minh giữa hai nước.

Ngoài ra, trong quan hệ hợp tác với Liên bang Nga, trên cơ sở Hiệp định ký năm 2010, hai bên đã thống nhất trình cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đàm phán Bản ghi nhớ về hợp tác trong lĩnh vực chống buôn lậu và gian lận thương mại. Đây là sự cụ thể hóa nỗ lực bảo vệ an ninh kinh tế trong điều kiện thương mại tự do.

Trên bình diện đa phương, sự hiện diện của Hải quan Việt Nam tại Cuộc họp lần thứ nhất năm 2026 của Tiểu ban Hải quan (SCCP1) trong khuôn khổ APEC tại Quảng Châu, Trung Quốc đã khẳng định vai trò chủ động trong việc dẫn dắt các định hướng hợp tác khu vực.

Các phiên họp này không chỉ tập trung vào thuận lợi hóa thương mại mà còn đi sâu vào hiện đại hóa hải quan thông qua các cơ chế trao đổi dữ liệu điện tử. Đồng thời, việc thực hiện khảo sát Kế hoạch Chiến lược khu vực của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) và tiếp nhận ý kiến từ các chuyên gia Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã giúp Hải quan Việt Nam có cái nhìn khách quan về mức độ triển khai các chuẩn mực quốc tế, từ đó điều chỉnh lộ trình phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Đặc biệt, tại Thụy Sỹ, Phiên đàm phán lần thứ 19 FTA giữa Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA) đã chứng kiến những nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia đối với các điều khoản về thuận lợi hóa thương mại và thúc đẩy tiến trình hoàn tất Hiệp định.

Kiến tạo hành lang pháp lý và kỹ thuật cho giai đoạn mới

Định hướng trong thời gian tới, Hải quan Việt Nam xác định việc ký kết và thực thi các cam kết quốc tế phải đi vào chiều sâu, tập trung vào các công cụ quản lý dựa trên dữ liệu.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là thống nhất với phía Hoa Kỳ về dự thảo Bản ghi nhớ hợp tác sử dụng dữ liệu tờ lược khai và vận chuyển hàng hóa. Đây là bước đột phá quyết định nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro từ xa, giúp cơ quan Hải quan nhận diện sớm các lô hàng có độ rủi ro cao trước khi cập cảng.

Bên cạnh đó, Hải quan Việt Nam đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Tài chính về việc đàm phán, ký kết Hiệp định cấp Chính phủ với Ả rập xê út. Đây là thị trường tiềm năng nhưng cũng đầy thách thức về mặt tiêu chuẩn kỹ thuật, đòi hỏi một cơ chế hỗ trợ hành chính lẫn nhau chặt chẽ để bảo vệ doanh nghiệp xuất khẩu.

Tại châu Âu, đoàn công tác tại Hà Lan về trao đổi thông tin hàng hóa cảng biển sẽ là cơ hội để Việt Nam học hỏi mô hình quản lý cảng hiện đại, từ đó áp dụng vào hệ thống các cảng biển trọng điểm trong nước.

Đối với khu vực biên giới đất liền, một giải pháp linh hoạt đã được đưa ra là hướng dẫn các chi cục hải quan khu vực và các đơn vị hải quan cửa khẩu thực hiện hợp tác địa phương với Hải quan Lào trong giai đoạn chờ thông qua Cơ chế Hợp tác theo khu vực chính thức, đảm bảo dòng chảy giao thương không bị gián đoạn.

Liên quan đến vấn đề thực thi quyền sở hữu trí tuệ (IPR) và chống vận chuyển bất hợp pháp cũng được đặt lên hàng đầu thông qua việc làm việc với Văn phòng chống gian lận châu Âu (OLAF).

Theo Cục Hải quan, chương trình làm việc tại hải quan cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh) sắp tới sẽ tập trung vào các chuyên đề nóng như phòng chống xâm phạm IPR, buôn lậu rượu và thuốc lá. Đây là những mặt hàng nhạy cảm thường xuyên bị lợi dụng để gian lận, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ trong thông quan và đấu tranh chống tội phạm.

Đáng chú ý, tới đây việc tham dự Phiên họp lần thứ 46 của Ủy ban Kiểm soát WCO sẽ là diễn đàn để Hải quan Việt Nam cập nhật các chuẩn mực mới nhất về kiểm soát hải quan toàn cầu, từ đó nội địa hóa các quy tắc này vào quy trình nghiệp vụ trong nước. Sự chủ động này không chỉ giúp Hải quan Việt Nam nâng cao vị thế mà còn trực tiếp góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong kỷ nguyên số.