Chuẩn hóa danh mục, xóa bỏ chồng chéo trong quản lý chuyên ngành
Chia sẻ tại Hội nghị tập huấn, giới thiệu văn bản văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành và Phần mềm quản lý, làm thủ tục đối với phương tiện vận tải xuất nhập cảnh (XNC), do Cục Hải quan tổ chức trong 2 ngày 13, 14/1/2026, bà Nguyễn Cẩm Trang, đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), thành viên Tổ soạn thảo xây dựng nghị định, cho biết thực tiễn thi hành pháp luật thời gian qua cho thấy những quy định cũ đã bắt đầu bộc lộ sự thiếu tương thích với tốc độ chuyển đổi số và những biến động nhanh chóng của thương mại toàn cầu. Những “điểm nghẽn” về pháp luật, việc danh mục hàng hóa thiếu tính cập nhật, hay sự chồng chéo trong thẩm quyền cấp phép giữa các bộ, ngành vô tình tạo ra gánh nặng chi phí tuân thủ cho DN.
Chính vì vậy, dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP được xây dựng trên tinh thần bám sát các chủ trương lớn của Đảng về phân cấp, phân quyền và đặc biệt là hiện thực hóa chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 1643/QĐ-TTg ngày 31/7/2025 về cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh.
Một trong những thay đổi mang tính cốt lõi mà bà Nguyễn Cẩm Trang nhấn mạnh chính là việc định hình lại Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK) theo hướng minh bạch hóa tối đa. Dự thảo Nghị định quy định trách nhiệm của các bộ, ngành trong công bố chi tiết các mặt hàng theo mã HS thuộc các Danh mục quản lý bằng giấy phép, điều kiện, quản lý bằng biện pháp cấm XNK. Đồng thời, để tránh vướng mắc trong thực thi, nghị định quy định rõ chỉ những mặt hàng có mã HS và mô tả cụ thể thuộc danh mục các bộ, ngành công bố mới thuộc diện cấm hoặc quản lý theo giấy phép.
 |
| Hoạt động thông quan tại cửa khẩu Chi Ma. Ảnh: H.Nụ |
Đặc biệt, việc thiết lập cơ chế rà soát định kỳ 2 năm một lần đối với Danh mục hàng hóa cấm XK, NK và Danh mục hàng hóa quản lý theo giấy phép XNK được xem là một bước tiến quan trọng, đảm bảo tính động của chính sách, giúp các quy định luôn hơi thở cùng nhịp với thực tiễn sản xuất và kinh doanh. Song song với đó là việc quy định trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ trong việc cập nhật mã HS trên cơ sở Danh mục hài hòa thuế quan ASEAN (AHTN) nhằm tạo ra một ngôn ngữ chung thống nhất giữa các cơ quan quản lý và DN, từ đó giảm thiểu tối đa các tranh chấp về phân loại hàng hóa vốn là nỗi lo thường trực của các nhà XNK.
Bà Nguyễn Cẩm Trang cũng chỉ rõ rằng điểm đột phá lớn nhất trong lần sửa đổi này là việc giải quyết triệt để tình trạng một mặt hàng phải gánh chịu hai tầng giấy phép từ cả Bộ Công Thương và bộ chuyên ngành.
Theo đó, dự thảo Nghị định quy định rõ trong trường hợp pháp luật chuyên ngành đã có quy định cụ thể về về việc cấp giấy phép tạm nhập, tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu thì thương nhân sẽ thực hiện trực tiếp theo quy định đó, không phải xin giấy phép theo quy định của pháp luật ngoại thương.
Lộ trình xóa rào cản điều kiện kinh doanh
Bên cạnh việc chuẩn hóa danh mục, dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP còn tạo ra một bước ngoặt về phân cấp quản lý nhà nước, chuyển dịch trọng tâm quyền lực từ Trung ương về địa phương.
Bà Nguyễn Cẩm Trang cho biết, theo tinh thần của Nghị định số 146/2025/NĐ-CP, UBND cấp tỉnh sẽ được trao quyền chủ động hoàn toàn trong việc cấp cho các loại hình tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh, cũng như việc cấp Giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS). Việc đưa quyền quyết định về gần DN nhất không chỉ giúp rút ngắn quãng đường và thời gian thực hiện thủ tục, mà còn nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc đồng hành và giám sát hoạt động thương mại trên địa bàn.
Cải cách hành chính trong dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP không còn dừng lại ở những khẩu hiệu chung chung mà được định lượng bằng những con số cụ thể.
Thời gian xử lý hồ sơ cấp CFS được rút ngắn từ 3 ngày xuống còn 2 ngày làm việc, đồng thời bãi bỏ hoàn toàn yêu cầu nộp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh – một loại giấy tờ mà cơ quan nhà nước hoàn toàn có thể tự tra cứu trên hệ thống dữ liệu dùng chung.
Bà Nguyễn Cẩm Trang khẳng định, mục tiêu cốt yếu là cắt giảm tối đa các thành phần hồ sơ mang tính hình thức, thay vào đó là tăng cường sự liên thông giữa các hệ thống dịch vụ công trực tuyến và Cổng thông tin một cửa quốc gia, đảm bảo mọi giao dịch đều minh bạch và có thể kiểm soát được trên môi trường điện tử.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất, mang lại tín hiệu tích cực cho thị trường chính là lộ trình xóa bỏ các điều kiện đầu tư kinh doanh đối với loại hình kinh doanh tạm nhập tái xuất có điều kiện, bao gồm thực phẩm đông lạnh, hàng hóa đã qua sử dụng hay hàng hóa có thuế tiêu thụ đặc biệt, dự kiến áp dụng từ ngày 1/7/2026, phù hợp với quy định của Luật Đầu tư mới ban hành. Đây là một minh chứng cho sự cải cách, sẵn sàng từ bỏ những công cụ quản lý kiểu cũ để thay thế bằng các biện pháp quản lý rủi ro hiện đại hơn.
Đối với khối DN FDI, dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP cũng làm rõ các quy định về XNK và phân phối sản phẩm của dự án đầu tư, tạo sự yên tâm cho các nhà đầu tư trong việc triển khai dự án, từ khâu NK máy móc, nguyên liệu đến việc tiêu thụ sản phẩm.
Theo bà Nguyễn Cẩm Trang, Nghị định thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP được ban hành sẽ tạo nên một hệ sinh thái ngoại thương lành mạnh, nơi pháp luật không còn là rào cản mà trở thành bệ phóng cho sự phát triển bền vững của DN Việt Nam trên trường quốc tế.
