 |
| Lực lượng Hải quan tổ chức cưỡng chế, buộc tiêu hủy gần 325.000 bao thuốc lá điếu giả mạo nhãn hiệu Esse Change 4mg (tháng 8/2026). Ảnh: Hải quan cửa khẩu quốc tế Lao Bảo. |
Áp lực từ những phương thức buôn lậu mới
Buôn lậu thuốc lá không phải vấn đề mới, nhưng đang xuất hiện những biểu hiện và phương thức hoạt động mới, phức tạp hơn.
Ngoài thuốc lá điếu nhập lậu qua đường mòn, lối mở, đối tượng vi phạm còn lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa, thương mại điện tử, dịch vụ bưu chính và mạng xã hội để đưa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào thị trường nội địa.
Sự thay đổi về cơ cấu tang vật thể hiện khá rõ qua kết quả đấu tranh của ngành Hải quan trong 8 tháng năm 2026.
Cụ thể, trong 29 vụ việc được phát hiện, xử lý, lực lượng Hải quan thu giữ 132.650 bao thuốc lá nhập lậu, nhưng số sản phẩm thuốc lá điện tử lên tới 135.206 đơn vị; ngoài ra còn có 9.343 kg lá thuốc lá.
Những con số nêu trên cho thấy đối tượng kiểm soát không còn giới hạn ở thuốc lá điếu thành phẩm mà đã mở rộng sang nguyên liệu, thiết bị, linh kiện và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Đáng chú ý, tháng 6/2026, Chi cục Hải quan khu vực II phát hiện hơn 83.000 bao thuốc lá điếu được cất giấu trong container hàng thực phẩm xuất khẩu, không khai báo hải quan.
Vụ việc cho thấy các đối tượng không chỉ tìm cách đưa thuốc lá lậu vào thị trường trong nước mà còn có thể lợi dụng chiều xuất khẩu, loại hình vận chuyển container và hàng hóa hợp pháp để che giấu hành vi vi phạm.
Tháng 8/2026, Hải quan cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Chi cục Hải quan khu vực IX) phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức cưỡng chế, buộc tiêu hủy gần 325.000 bao thuốc lá điếu giả mạo nhãn hiệu Esse Change 4mg, tổng trị giá ước tính khoảng 6,44 tỷ đồng.
Việc xử lý dứt điểm tang vật không chỉ bảo đảm tuân thủ pháp luật mà còn ngăn hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc quay trở lại thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và doanh nghiệp sản xuất hợp pháp.
Theo Cục Hải quan, thời gian tới, hoạt động kiểm soát sẽ tập trung hơn vào loại hình vận chuyển quá cảnh, thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời tăng cường thu thập thông tin và áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan.
Thực tế trên cho thấy cuộc đấu tranh với thuốc lá lậu đang diễn ra đồng thời trên nhiều không gian: Biên giới đường bộ, cửa khẩu cảng biển, đường hàng không, dịch vụ bưu chính và không gian mạng.
Nếu chỉ kiểm tra ở khâu cửa khẩu mà thiếu sự kết nối với kiểm soát nội địa, quản lý thị trường và giám sát các nền tảng số, hàng lậu vẫn có thể được chia nhỏ, hợp thức hóa hoặc phân phối đến người tiêu dùng qua những kênh khó nhận diện.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả đấu tranh với hành vi buôn lậu thuốc lá, ngày 9/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới, thay thế Chỉ thị số 30/CT-TTg năm 2014.
 |
| Thuốc lá lậu giấu trong lô hàng thực phẩm do Chi cục Hải quan khu vực II bắt giữ. Ảnh: Hải quan khu vực II. |
Chuyển mạnh từ kiểm soát hàng hóa sang triệt phá đường dây
Triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg, ngày 30/6/2026, Bộ Tài chính ban hành Công văn số 9118/BTC-CHQ, giao Cục Hải quan tập trung thực hiện tốt các biện pháp nghiệp vụ, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên quan để kịp thời phát hiện, xử lý hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng qua địa bàn hải quan.
Tiếp đó, tại Công văn số 641/ĐTCBL - P1 ngày 8/7/2026, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) yêu cầu các chi cục hải quan khu vực chủ động xây dựng phương án, giải pháp nghiệp vụ; bám sát diễn biến tại địa bàn quản lý; kịp thời báo cáo các vụ việc phát hiện, bắt giữ, xử lý theo chế độ báo cáo định kỳ và báo cáo nhanh.
Điểm đáng chú ý trong các chỉ đạo mới là yêu cầu và nhấn mạnh về sự “chủ động” của các đơn vị. Điều này có nghĩa lực lượng Hải quan phải nâng cao hơn nữa năng lực thu thập, phân tích thông tin từ trước; nhận diện doanh nghiệp, tuyến đường, phương tiện, loại hình và lô hàng có dấu hiệu rủi ro; từ đó lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp.
Trong bối cảnh khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng lớn, kiểm tra tràn lan vừa không khả thi, vừa ảnh hưởng đến hoạt động thương mại hợp pháp. Vì vậy, hiệu quả chống buôn lậu thuốc lá phụ thuộc nhiều vào năng lực quản lý rủi ro, phân tích dữ liệu, soi chiếu, giám sát trực tuyến và trao đổi thông tin giữa các đơn vị.
Từ 29 vụ việc trong 8 tháng qua có thể thấy số lượng vụ không lớn so với tổng số vụ vi phạm trong lĩnh vực hải quan, nhưng quy mô tang vật ở một số vụ lại rất đáng chú ý.
Đây là cơ sở để đặt trọng tâm đấu tranh vào các đường dây, chủ hàng, đối tượng tổ chức và đầu mối tiêu thụ, thay vì chỉ dừng ở người vận chuyển thuê hoặc người bán lẻ.
Muốn làm được điều đó, dữ liệu từ khâu khai báo hải quan, vận tải, kho bãi, manifest, soi chiếu container và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp… cần được phân tích tập trung.
Với thương mại điện tử, việc kiểm soát phải gắn với thông tin về tài khoản bán hàng, địa chỉ kho, luồng thanh toán, đơn vị chuyển phát và tần suất giao dịch. Đây là những “dấu vết số” quan trọng để cơ quan chức năng lần ngược đến đầu mối tổ chức.
Cùng với các biện pháp nghiệp vụ trong nước, hợp tác quốc tế có ý nghĩa ngày càng lớn. Tháng 8/2026, Hải quan Việt Nam và cơ quan chức năng Trung Quốc đã trao đổi về hợp tác chống buôn lậu thuốc lá; phía Việt Nam xác định đây là một nhiệm vụ trọng tâm trong quan hệ hợp tác hải quan song phương.
Việc chia sẻ thông tin sớm về lô hàng, đối tượng, tuyến vận chuyển và thủ đoạn cất giấu sẽ giúp ngăn chặn vi phạm từ bên kia biên giới, thay vì chỉ xử lý khi hàng hóa đã vào sâu trong nội địa.
Tuy nhiên, lực lượng Hải quan không thể đơn độc xử lý hoạt động buôn lậu thuốc lá. Hoạt động này cần sự phối hợp liên tục giữa các lực lượng chức năng như: Hải quan, Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường, cơ quan bưu chính, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp liên quan…
Cùng với đấu tranh, cần coi tuyên truyền và huy động người dân cung cấp thông tin là một biện pháp phòng ngừa từ sớm. Chỉ thị số 25/CT-TTg đặt ra yêu cầu nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tài chính nhằm khuyến khích tổ chức, cá nhân phát hiện, ngăn chặn và cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng.
Với vai trò là lực lượng trực tiếp kiểm soát hàng hóa qua biên giới, ngành Hải quan sẽ tiếp tục phát huy lợi thế về thông tin xuất nhập khẩu, dữ liệu vận tải, hệ thống quản lý rủi ro và quan hệ hợp tác hải quan quốc tế.
Khi những lợi thế này được kết nối với sức mạnh của các lực lượng chức năng và sự tham gia của người dân, công tác chống buôn lậu thuốc lá được kỳ vọng tạo ra được chuyển biến lớn từ xử lý vụ việc đơn lẻ sang quản trị rủi ro, từ bắt giữ từng chuyến hàng sang đánh trúng các đường dây và nguồn cung lớn…
