 |
| Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại hội nghị. Ảnh: T.H |
Khoa học công nghệ đóng góp quan trọng cho ngành thuỷ sản
Ngày 28/4, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc năm 2026, trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế Khoa học Công nghệ Thủy sản Việt Nam lần thứ nhất (VinaFis Expo 2026).
Theo ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, khoa học công nghệ đã đóng góp quan trọng vào những thành tựu chung của ngành nông nghiệp, trong đó có thủy sản.
Riêng lĩnh vực thủy sản, năm 2025 xuất khẩu đạt trên 8 tỷ USD; tổng sản lượng đạt 9,5 triệu tấn - mức cao nhất từ trước đến nay. Tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành nông, lâm, thủy sản đạt 70,61 tỷ USD, trong đó thủy sản đóng góp hơn 11,3 tỷ USD, khẳng định vai trò trụ cột của ngành trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, ông Phùng Đức Tiến cũng thẳng thắn nhìn nhận, khoa học công nghệ vẫn chưa thực sự trở thành động lực then chốt. Nhiều đề tài nghiên cứu còn mang tính nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi và chưa gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Không ít công trình sau nghiệm thu không được ứng dụng vào sản xuất, gây lãng phí nguồn lực.
Một thực tế đáng chú ý là dù toàn ngành có hơn 12.400 cán bộ nghiên cứu khoa học, trong đó có 44 giáo sư, nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng. Trong khi đó, doanh nghiệp lại cho thấy khả năng vận hành hiệu quả hơn, dù phải tự chủ hoàn toàn về tài chính.
Theo Thứ trưởng, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển từ tư duy nghiên cứu đơn lẻ sang tiếp cận theo chuỗi giá trị, gắn với kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Đồng thời, cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học công nghệ, tạo động lực để nhà khoa học sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Cần tiếp tục đẩy mạnh công nghệ chế biến và xuất khẩu
Theo TS Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Kiểm lâm và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), công nghiệp chế biến thủy sản Việt Nam đã có bước phát triển nhanh, với hệ thống công nghệ và thiết bị ngày càng hiện đại, gắn kết chặt chẽ với vùng nguyên liệu. Hiện cả nước có 823 cơ sở chế biến thủy sản, trong đó phần lớn là cơ sở chế biến đông lạnh.
Đáng chú ý, số lượng doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Úc… ngày càng tăng. Một số doanh nghiệp lớn như Minh Phú, Vĩnh Hoàn đã đóng vai trò dẫn dắt chuỗi sản xuất, góp phần nâng cao vị thế thủy sản Việt trên thị trường quốc tế.
Tăng trưởng xuất khẩu thủy sản không chỉ đến từ sản lượng mà còn nhờ đẩy mạnh chế biến sâu và gia tăng giá trị. Kim ngạch xuất khẩu đạt gần 11 tỷ USD năm 2022 và tăng lên 11,3 tỷ USD năm 2025, cho thấy hiệu quả rõ rệt của chiến lược này.
 |
| Nuôi trồng thủy sản hiện đang được các doanh nghiệp chú trọng ứng dụng công nghệ. |
Trong nuôi trồng, xu hướng chuyển dịch từ khai thác sang nuôi trồng ngày càng rõ nét. Giai đoạn 2021-2025, sản lượng nuôi trồng tăng từ 4,88 triệu tấn lên 6,11 triệu tấn. Các đối tượng nuôi có giá trị cao như tôm nước lợ, cá tra, rong tảo, nhuyễn thể… đang trở thành trụ cột của ngành.
Khoa học công nghệ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong các khâu then chốt như chọn tạo giống, sản xuất thức ăn, quản lý môi trường nuôi và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, nhiều hạn chế vẫn tồn tại, đặc biệt là sự phụ thuộc vào nguồn giống và nguyên liệu nhập khẩu.
Hiện mỗi năm ngành tiêu thụ khoảng 5,9 triệu tấn thức ăn thủy sản, nhưng phần lớn nguyên liệu phải nhập khẩu, kéo theo chi phí logistics cao. Đây cũng là một trong những “điểm nghẽn” lớn khi chi phí logistics có thể chiếm tới 60-70% giá thành sản phẩm, làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, thị trường khoa học công nghệ trong nước còn kém phát triển, các giao dịch mua bán công nghệ còn hạn chế, chưa tạo được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ cho ngành thủy sản.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Ninh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong giai đoạn 2021-2025, Bộ đã triển khai 113 nhiệm vụ khoa học công nghệ với tổng kinh phí hơn 336 tỷ đồng. Các đề tài tập trung vào công nghệ sinh học, sản xuất giống, quy trình nuôi và chế biến. Tuy nhiên, hiệu quả ứng dụng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Để tạo đột phá, các chuyên gia cho rằng, cần thúc đẩy mạnh mẽ liên kết “3 nhà” gồm Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp; phát triển thị trường khoa học công nghệ; đồng thời đẩy nhanh chuyển đổi số trong toàn chuỗi sản xuất, từ nuôi trồng đến chế biến và xuất khẩu.
Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, các “điểm nghẽn” hiện nay phải được giải quyết theo chuỗi ngành hàng. Với những định hướng đúng đắn và sự vào cuộc đồng bộ, khoa học công nghệ được kỳ vọng sẽ trở thành động lực trực tiếp, giúp ngành thủy sản Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và vươn xa hơn trên thị trường toàn cầu.
