Đề xuất cơ chế đặc thù đối với TKV

Theo đề xuất, TKV được lựa chọn đơn vị thành viên thực hiện các công trình đào lò tại mỏ hầm lò than, khoáng sản.

Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với TKV. Một trong những mục đích xây dựng Nghị định là giải quyết khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai hoạt động của TKV, phù hợp với các luật mới ban hành, trong đó có Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, Luật Đất đai năm 2024, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Đấu thầu…

TKV giữ vai trò trung tâm, lãnh đạo, quản lý và chi phối hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng tài nguyên của các công ty con theo quy định của pháp luật, Nghị định này và Điều lệ TKV nhằm đạt hiệu quả kinh doanh cao nhất của Tập đoàn các công ty TKV, đảm bảo khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản của đất nước.

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là cơ chế lựa chọn đơn vị thành viên thực hiện các công trình đào lò tại mỏ hầm lò than, khoáng sản. Khi không sử dụng vốn ngân sách, TKV được tự quyết định phương án mua sắm, nhưng phải đảm bảo công khai, minh bạch và hiệu quả.

Bộ Tài chính cho biết, công tác đào lò và xây dựng công trình trong lò là khâu trọng yếu trong đầu tư các dự án mỏ hầm lò, quyết định trực tiếp tiến độ, hiệu quả sử dụng vốn và an toàn sản xuất.

Khác với các hạng mục xây dựng thông thường, đào lò và công trình trong lò là lĩnh vực có tính đặc thù kỹ thuật và an toàn rất cao, chịu ảnh hưởng lớn bởi điều kiện địa chất, kiểm soát khí, áp lực mỏ, nhiệt độ và môi trường hầm lò.

Theo Bộ Tài chính, đây là hoạt động đòi hỏi lực lượng thợ lò có tay nghề cao, tổ chức thi công chuyên biệt và hệ thống giám sát kỹ thuật liên tục. Thị trường trong nước ngoài TKV gần như không có nhà thầu đủ năng lực đảm nhận toàn bộ chuỗi công việc này.

Trong hệ thống của TKV hiện có nhiều đơn vị đáp ứng năng lực thi công, tiêu biểu như Công ty Xây lắp mỏ – TKV, với thiết bị, công nghệ và nhân lực được đầu tư đồng bộ.

Tuy nhiên, do phần lớn các đơn vị sản xuất than là chi nhánh hạch toán phụ thuộc cùng một pháp nhân, họ không thể tham gia đấu thầu lẫn nhau theo quy định hiện hành. Điều này gây khó khăn cho việc điều phối nhân lực, thiết bị và khối lượng đào lò giữa các đơn vị, đặc biệt trong giai đoạn đầu tư mỏ mới hoặc công trình duy trì sản xuất.

Cơ chế đặc thù được đề xuất nhằm tháo gỡ vướng mắc này, cho phép TKV linh hoạt huy động lực lượng trong nội bộ để bảo đảm tiến độ, an toàn và hiệu quả sản xuất. Dù mang tính đặc thù, cơ chế vẫn kèm yêu cầu kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo minh bạch và tuân thủ quy định giám sát của cơ quan chủ sở hữu vốn nhà nước.

Đây là cơ chế đặc thù có điều kiện, được thiết kế cho lĩnh vực kỹ thuật có rủi ro cao, yêu cầu khẩn trương về tiến độ, nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ nguyên tắc công khai, minh bạch và kiểm soát chặt chẽ của cơ quan chủ sở hữu vốn nhà nước.

Bộ Tài chính đánh giá cơ chế này sẽ giúp TKV rút ngắn quy trình thực hiện dự án, chủ động điều hành tiến độ khai thác, phát huy tối đa năng lực kỹ thuật và thiết bị sẵn có, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư, đảm bảo an toàn và duy trì nguồn cung than ổn định cho nền kinh tế.

Về hoạt động kinh doanh, TKV có nhiệm vụ tìm kiếm thị trường, khách hàng trong nước và nước ngoài và ký kết hợp đồng; quản lý thống nhất việc tiêu thụ than, alumin, một số khoáng sản quan trọng và thị trường trong Tập đoàn các công ty TKV thông qua cơ chế:

TKV tự quyết định và điều chỉnh giá hàng hoá và dịch vụ (bao gồm cả giá mua, giá bán trong thị trường Tập đoàn các công ty TKV), trừ hàng hoá, dịch vụ do Nhà nước định giá cụ thể.

Công ty mẹ - TKV, các công ty con khi tham gia Kế hoạch phối hợp kinh doanh phải tuân thủ các quy định theo pháp luật hiện hành, tự trang trải các khoản chi phí, tự chịu trách nhiệm về công tác khoán quản chi phí, giao và nghiệm thu chi phí khoán và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị mình.

TKV trả cho các công ty chi phí thực hiện các công đoạn sản xuất trên cơ sở định mức kinh tế - kỹ thuật, bao gồm cả lợi nhuận hợp lý thông qua giá mua bán trong Tập đoàn các công ty TKV. TKV chỉ xem xét điều chỉnh giá mua bán do các nguyên nhân khách quan, bất khả kháng, do chính sách của Nhà nước và giá cả đầu vào thay đổi.

Trên cơ sở kế hoạch phối hợp kinh doanh hàng năm do TKV ban hành, TKV và các công ty con được cấp giấy phép khai thác các mỏ khoáng sản tổ chức ký hợp đồng mua bán các sản phẩm khoáng sản gồm: than, quặng bô xít, hydroxit nhôm, alumin, nhôm, đồng tấm và một số khoáng sản quan trọng khác sau khi khai thác, chế biến để TKV chủ trì tổ chức tiêu thụ ở thị trường trong và ngoài nước theo giá do hai bên thỏa thuận trên cơ sở định mức kinh tế - kỹ thuật và lợi nhuận hợp lý.