Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt: Vừa tạo thuận lợi vừa siết chặt quản lý nhóm hàng rủi ro

Theo bà Nguyễn Thị Khánh Huyền, Tổ trưởng Tổ Quản lý thuế, Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan), để tạo thuận lợi tối đa cho DN, cơ quan Hải quan đã phối hợp với Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính trình) Quốc hội thông qua Luật Thuế TTBĐ số 66/2025/QH15 với một số điểm mới cần lưu ý như: điều chỉnh đối tượng chịu thuế; điều chỉnh đối tượng không chịu thuế; bổ sung thêm phương pháp tính thuế tuyệt đối; bổ sung quy định về thời điểm xác định thuế TTĐB; bổ sung mức thuế tuyệt đối với thuốc là theo lộ trình 2027-2031; tăng thuế suất đối với mặt hàng rượu, bia theo lộ trình từ 2027-2030; bổ sung thuế suất đối với nước giải khát; điều chỉnh trường hợp được hoàn thuế, khấu trừ thuế.

Công chức Hải quan nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật để triển khai thực hiện. Ảnh: H.Nụ

Đặc biệt, theo đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, tháng 8/2025, đơn vị đã tham mưu cho Cục Hải quan tham gia ý kiến đối với nội dung dự thảo Nghị định và Thông tư hướng dẫn Thuế TTBĐ số 66/2025/QH15 theo yêu cầu, đảm bảo tiến độ bàn hành hướng dẫn khi Thuế TTBĐ số 66/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/1/2026.

Theo đó, Luật Thuế TTĐB số 66/2025/QH15 được xây dựng theo hướng tạo thuận lợi cho DN, trong khi vẫn tăng cường quản lý đối với các nhóm hàng hóa đặc biệt. Một trong những thay đổi quan trọng là việc bãi bỏ quy định điều hòa công suất từ 24.000 BTU trở xuống thuộc diện chịu thuế TTĐB. Chính sách mới giúp giảm nghĩa vụ thuế, qua đó giảm giá thành sản phẩm và tăng sức cạnh tranh cho DN sản xuất, nhập khẩu (NK) và phân phối điều hòa.

Luật Thuế TTĐB số 66/2025/QH15 cũng mở rộng thêm nhiều trường hợp không chịu thuế, bao gồm hàng hóa sản xuất hoặc gia công để xuất khẩu (XK), hàng XK bị trả lại, xe ô tô chuyên dùng hoạt động trong khu di tích, bệnh viện, trường học, cùng các loại trực thăng, tàu lượn phục vụ cứu hộ, cứu nạn hoặc huấn luyện. Những điều chỉnh này được đánh giá là phù hợp với thực tiễn, giúp giảm gánh nặng thuế không cần thiết và hỗ trợ hoạt động sản xuất, lưu thông hàng hóa.

Cùng với đó, Luật Thuế TTĐB số 66/2025/QH15 bổ sung cơ chế khấu trừ và hoàn thuế TTĐB linh hoạt hơn. DN NK nguyên liệu để sản xuất hàng XK được khấu trừ; các trường hợp giải thể, phá sản còn dư số thuế chưa khấu trừ được giải quyết rõ ràng hơn. Quy định hoàn thuế theo điều ước quốc tế cũng giúp việc xử lý các tình huống đặc thù trở nên minh bạch, nhất quán. Những cải tiến này được cộng đồng DN đánh giá cao vì khắc phục những vướng mắc kéo dài nhiều năm trong thực thi chính sách.

Quản lý chặt nhóm hàng rủi ro

Bên cạnh việc tháo gỡ khó khăn, Luật Thuế TTĐB số 66/2025/QH15 cũng tăng cường biện pháp quản lý đối với các nhóm hàng có rủi ro gian lận và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Đáng chú ý, nước giải khát có hàm lượng đường trên 5g/100 ml được bổ sung vào diện chịu thuế TTĐB. Đây là bước đi phù hợp với xu thế quốc tế, nhằm định hướng tiêu dùng lành mạnh và góp phần quản lý chặt chẽ nhóm hàng dễ phát sinh thất thu thuế, bà Nguyễn Thị Khánh Huyến nhấn mạnh.

Cơ quan Hải quan đang nâng cấp hệ thống CNTT để phục vụ cho công tác quản lý đạt hiệu quả hơn.

Đối với nhóm rượu, bia, thuốc lá, vốn có nguy cơ buôn lậu và gian lận cao, Luật Thuế TTĐB số 66/2025/QH15 quy định lộ trình tăng thuế suất rõ ràng hơn. Riêng thuốc lá và xì gà, ngoài thuế suất tính theo tỷ lệ %, sẽ áp dụng thêm mức thuế tuyệt đối theo từng giai đoạn. Cách tính mới giúp bịt các kẽ hở pháp lý từng bị lợi dụng để kê khai giá tính thuế thấp, từ đó tăng hiệu quả quản lý và chống thất thu ngân sách.

Cơ quan Hải quan xác định định hướng triển khai Luật Thuế TTĐB số 66/2025/QH15 là minh bạch, đồng hành và hỗ trợ DN tuân thủ. Các đơn vị hải quan sẽ ban hành hướng dẫn chi tiết theo từng nhóm hàng có thay đổi lớn, tổ chức tập huấn nghiệp vụ và giải đáp vướng mắc cho DN trong các lĩnh vực nước giải khát, điều hòa, thuốc lá, rượu bia hay hàng tạm nhập - tái xuất. Điều này giúp DN chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh trước thời điểm luật có hiệu lực.

Song song đó, hệ thống quy trình quản lý thuế TTĐB sẽ được chuẩn hóa theo luật mới, từ khâu kiểm tra, giám sát đến xác định giá tính thuế và thời điểm tính thuế. Các chi cục và cửa khẩu được yêu cầu vận hành thống nhất để tránh cách hiểu khác nhau giữa các địa bàn.

Để đảm bảo hiệu quả khi triển khai thực hiện, cơ quan Hải quan cũng đang nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin để hỗ trợ kiểm soát chặt nhóm hàng rủi ro, bảo đảm quản lý hiệu quả mà không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Bà Nguyễn Thị Khánh Huyền cho rằng, xét tổng thể, Luật Thuế TTĐB số 66/2025/QH15 tạo ra sự cân bằng giữa hỗ trợ DN và củng cố chế tài trong thi hành pháp luật. Những thay đổi này kỳ vọng giúp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, chống gian lận, hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh hơn trong giai đoạn từ năm 2026 trở đi.