Hải quan lập “rào chắn” ngăn hàng giả trong hoạt động quá cảnh

Phương thức vận chuyển hàng hóa xâm phạm quyền SHTT đã có sự điều chỉnh rõ rệt về mặt bản chất rủi ro.

Nhận diện tội phạm và thách thức

Trong tiến trình hội nhập kinh tế sâu rộng, hoạt động xuất nhập khẩu và logistics xuyên biên giới đang phát triển với tốc độ nhanh, kéo theo những thách thức chưa từng có tiền lệ đối với công tác bảo hộ quyền SHTT.

Xét về diễn biến thực tế qua số liệu thống kê nghiệp vụ giai đoạn 2022 - 2026, cơ cấu và phương thức vận chuyển hàng hóa xâm phạm quyền SHTT đã có sự điều chỉnh rõ rệt về mặt bản chất rủi ro.

Năm 2022, tại khu vực giám sát, cơ quan Hải quan ghi nhận 1 lô hàng vi phạm và ban hành 8 quyết định tạm dừng làm thủ tục trên cơ sở đơn yêu cầu bảo hộ từ phía chủ thể quyền.

Đến năm 2023, số lượng lô hàng phát hiện vi phạm ghi nhận ở mức 16 lô, trong đó loại hình hàng hóa quá cảnh chiếm 7 lô, đánh dấu sự xuất hiện của luồng hàng này trong cấu phần rủi ro tại biên giới.

Diễn biến dịch chuyển cơ cấu trở nên cụ thể hơn vào năm 2025 khi hệ thống kiểm soát ghi nhận 41 lô hàng vi phạm tại khu vực giám sát, với cấu phần trọng tâm là hàng hóa quá cảnh khi chiếm 37 lô, tương đương tỷ lệ trên 90% tổng số vụ việc được phát hiện, dẫn đến việc xử lý hành chính 29 vụ vi phạm.

Xu hướng tập trung rủi ro vào loại hình hàng hóa quá cảnh tiếp tục được duy trì trong các tháng đầu năm 2026, với 10 lô hàng quá cảnh trong tổng số 11 lô hàng vi phạm bị phát hiện qua khu vực giám sát, phản ánh tính chất liên tục của luồng dịch chuyển này trong hoạt động thương mại xuyên biên giới.

Thực trạng này cho thấy hàng quá cảnh đã trở thành khu vực tiềm ẩn rủi ro cao và là đối tượng trọng điểm trong công tác chống buôn lậu biên giới. Bằng cách tận dụng triệt để sự thông thoáng trong chính sách quản lý, các đối tượng tội phạm đã biến Việt Nam thành mắt xích trung gian để trung chuyển hàng giả đi các nước thứ ba.

Lý giải về diễn biến này, ông Phan Quốc Đông, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu nhận định, tội phạm SHTT hiện nay đã chuyển dịch sang quy mô công nghiệp, có tổ chức và mang tính xuyên quốc gia rõ rệt.

Các đối tượng không chỉ đơn thuần trà trộn hàng vi phạm vào hàng chính ngạch mà còn khai thác tối đa lợi thế của các kho hàng ngoại quan và sự thông thoáng của thủ tục hải quan điện tử nhằm đối phó hệ thống quản lý rủi ro.

Ông Phan Quốc Đông nhấn mạnh, phương thức và thủ đoạn của các đường dây này ngày càng tinh vi, đòi hỏi cơ quan Hải quan phải nâng cao kỹ thuật nghiệp vụ để chặn đứng vi phạm ngay từ điểm khởi phát.

Để giải quyết thực trạng này, đại diện Chi cục Điều tra chống buôn lậu đề xuất nhóm giải pháp cốt lõi là kết hợp hồ sơ rủi ro của chủ thể quyền với hình ảnh máy soi để xác định nghi vấn ngay từ khi container chưa mở kẹp chì. Giải pháp này giúp cơ quan chức năng chuyển từ trạng thái thụ động sang chủ động, rút ngắn thời gian xử lý và đảm bảo tính chính xác tuyệt đối trong việc phát hiện hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.

Kiện toàn hành lang pháp lý

Trước thực trạng rủi ro được nhận diện qua các con số, lãnh đạo Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trong toàn Ngành cần nhanh chóng thực hiện các nhiệm vụ cấp bách trong tháng 5/2026 để có kết quả cụ thể, thể hiện rõ trách nhiệm và vị thế của Việt Nam với cộng đồng quốc tế về việc ngăn chặn vi phạm SHTT.

Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, vi phạm quyền SHTT ngày càng tinh vi.

Lãnh đạo Cục Hải quan xác định, nhiệm vụ hàng đầu là rà soát chặt chẽ quy trình tạm dừng làm thủ tục hải quan và giám sát hàng hóa để đảm bảo tính pháp lý tuyệt đối.

Tiếp đó, các đơn vị phải thực hiện đánh giá định lượng tình hình thực thi trên toàn quốc nhằm nhận diện chính xác các địa bàn trọng điểm. Nhiệm vụ thứ ba là nâng cao hiệu quả phối hợp với chủ sở hữu quyền, coi thông tin doanh nghiệp là nguồn tin báo quý giá nhất giúp lực lượng hiện trường khoanh vùng đối tượng vi phạm. Bên cạnh đó, toàn Ngành phải tháo gỡ triệt để các bất cập về cơ chế phối hợp đa bên để kiểm soát hiệu quả nhất đối với hàng quá cảnh.

Để hỗ trợ công tác thực thi từ thực tế đạt hiệu quả, một hành lang pháp lý hiện đại đã được thiết lập và cập nhật đồng bộ trong quý I/2026. Nền tảng dựa trên Luật SHTT năm 2005 (sửa đổi bổ sung năm 2025) kết hợp Luật Hải quan 2014.

Nhằm bịt kín các kẽ hở pháp lý, Chính phủ đã ban hành liên tiếp 3 Nghị định quan trọng: Nghị định số 15/2026/NĐ-CP, Nghị định số 33/2026/NĐ-CP và Nghị định số 100/2026/NĐ-CP để sửa đổi bổ sung cho Nghị định số 65/2023/NĐ-CP về thi hành Luật SHTT về sở hữu công nghiệp.

Theo bà Nguyễn Phạm Như Hà, đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan, hệ thống pháp luật mới này trao quyền chủ động lớn hơn cho cơ quan Hải quan trong việc tạm dừng thủ tục khi có căn cứ rõ ràng về vi phạm mà không cần đợi đơn yêu cầu từ doanh nghiệp.

Đồng thời, cơ quan Hải quan đang chủ động đề xuất sửa đổi Luật nhằm đồng bộ hóa quy định liên quan đến hàng quá cảnh và kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành quy định chuyên biệt cho hàng hóa giao dịch qua thương mại điện tử - nơi hàng giả đang núp bóng hiệu quả dưới dạng bưu phẩm cá nhân, bà Nguyễn Phạm Như Hà nhấn mạnh.