Hải quan khu vực XI: Khai thác nguồn thu mới từ FDI và năng lượng xanh

Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa qua cảng Cửa Lò (Nghệ An).

Áp lực từ sắc thuế truyền thống

Kết quả thu ngân sách nhà nước (NSNN) tính đến ngày 30/6/2026 từ hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh Nghệ An do Chi cục Hải quan khu vực XI quản lý ghi nhận số thu đạt 1.455,2 tỷ đồng. Con số này giúp đơn vị hoàn thành 78,7% dự toán được giao (1.850 tỷ đồng), bằng 65,01% dự toán phấn đấu và tăng 62,89% so với cùng kỳ năm 2025.

Mặc dù tổng số thu đạt tốc độ tăng trưởng cao, nhưng đi sâu vào phân tích chi tiết cấu trúc, nguồn thu truyền thống chủ lực của địa bàn là mặt hàng sắt thép đang chịu áp lực lớn và có xu hướng tăng trưởng chậm lại.

Số liệu từ Chi cục Hải quan khu vực XI cũng chỉ rõ, hiện mặt hàng nhôm, thép nhập khẩu của Công ty CP Tập đoàn Hoa Sen tại địa bàn Vinh chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 46,6% tổng số thu của khu vực này. Trong khi đó, tại khu vực cảng Cửa Lò, mặt hàng thép nhập khẩu của Công ty TNHH Khoa học kỹ thuật kim loại Tân Việt đóng vai trò nguồn thu chủ lực chính với số thu đạt 424 tỷ đồng trong 6 tháng.

Do tác động trực tiếp của việc áp dụng thuế chống bán phá giá đối với thép cán nóng nhập khẩu từ Trung Quốc, kết hợp với việc thị trường tiêu thụ thép và tôn mạ tại các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) và Hoa Kỳ gặp nhiều khó khăn, nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đầu vào của các doanh nghiệp đã bị ảnh hưởng đáng kể.

Ngoài ra, năng lực sản xuất thép trong nước ngày càng được nâng cao cũng làm giảm bớt một phần nhu cầu nhập khẩu nhóm hàng này. Bên cạnh đó, việc thực hiện cam kết cắt giảm thuế quan sâu của các Hiệp định thương mại tự do như CPTPP và chính sách kéo dài giảm 2% thuế giá trị gia tăng tiếp tục tạo nên những khoảng trống không nhỏ cho dòng thuế truyền thống, đặt ra yêu cầu tất yếu phải tìm kiếm các không gian dư địa mới để bù đắp khoảng trống ngân sách.

Bứt phá từ khu vực FDI đến năng lượng nhập khẩu xuyên biên giới

Để kịp thời bù đắp hụt thu từ nhóm hàng sắt thép, Chi cục Hải quan khu vực XI đã tập trung tạo thuận lợi thương mại tối đa, rút ngắn thời gian thông quan cho dòng vốn FDI giải ngân vào Khu kinh tế Đông Nam và các khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn.

Dưới góc độ quản lý hải quan, việc các khu công nghiệp trọng điểm như VSIP Nghệ An I, WHA và Hoàng Mai I liên tục đón các nhà đầu tư thứ cấp lớn thuộc làn sóng công nghệ cao (linh kiện điện tử, thiết bị bán dẫn) là tiền đề trực tiếp kích hoạt dòng chảy xuất nhập khẩu. Để hình thành nhà xưởng, các doanh nghiệp FDI phải nhập khẩu một lượng tư liệu sản xuất khổng lồ gồm hệ thống máy móc thiết bị đồng bộ, dây chuyền công nghệ cao thuộc diện chịu thuế.

Sự dịch chuyển dòng vốn vào nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đã thiết lập một chu kỳ phát sinh số thu hoàn toàn mới ở giai đoạn đầu tư ban đầu.

Đánh giá về giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa chu kỳ đầu tư, ông Nguyễn Văn Khánh, Trưởng Phòng Nghiệp vụ Chi cục Hải quan khu vực XI phân tích, hàng hóa nhập khẩu tạo tài sản cố định của khối FDI đa phần là các dây chuyền máy móc đồng bộ, thiết bị siêu trường siêu trọng hoặc linh kiện bán dẫn có yêu cầu kiểm tra chuyên ngành rất khắt khe.

Công chức Hải quan Vinh (Nghệ An) hướng dẫn doanh nghiệp làm thủ tục hải quan. Ảnh: H.Nụ

Thay vì thụ động chờ doanh nghiệp khai báo, Hải quan khu vực XI đã chủ động hướng dẫn các chủ đầu tư đăng ký Danh mục hàng hóa miễn thuế từ sớm, phân loại trước mã HS và phân kỳ làm thủ tục theo tiến độ lắp đặt thực tế. Việc áp dụng linh hoạt cơ chế quản lý rủi ro và thông quan thông minh đã giúp giảm tỷ lệ luồng Vàng, luồng Đỏ không cần thiết, giải phóng nhanh tư liệu sản xuất để doanh nghiệp sớm đưa nhà xưởng vào vận hành.

Song song với việc đồng hành cùng khối FDI, dòng hàng năng lượng điện nhập khẩu từ Lào đang khẳng định vai trò là một trụ cột ngân sách mới có tính ổn định cao tại các cửa khẩu đất liền do Chi cục Hải quan khu vực XI quản lý.

Cụ thể, tại cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn, số thu ngân sách 6 tháng đầu năm tăng 58% so với cùng kỳ năm 2025. Động lực chính đến từ việc sản lượng nhập khẩu mặt hàng điện năng (được Tập đoàn Điện lực Việt Nam - EVN truyền tải từ các nhà máy thủy điện tại Lào về hệ thống lưới điện quốc gia) tăng 91%, đóng góp 56,2 tỷ đồng.

Địa bàn này còn phát sinh dòng thuế đột biến 1,75 tỷ đồng từ hệ thống máy móc thiết bị thuộc dây chuyền công nghệ giàn vắt sữa của Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu.

Còn tại cửa khẩu Thanh Thủy, tổng số thu ngân sách 6 tháng đạt 76,68 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng vượt bậc nhờ dòng hàng điện năng từ các dự án năng lượng điện gió mới được đầu tư quy mô lớn tại Lào bắt đầu hòa lưới từ cuối năm 2025 đến nay.

Dưới góc độ quản lý kinh tế tài chính, năng lượng tái tạo xuyên biên giới là nguồn thu có tính ổn định và tính tuân thủ rất cao. Đặc thù của điện năng là sản lượng nhập khẩu ổn định theo nhu cầu của nền kinh tế, thủ tục thông quan được tối ưu hóa 100% qua hệ thống dữ liệu điện tử, không chịu áp lực về không gian bến bãi, logistics và ít bị tổn thương bởi các biện pháp phòng vệ thương mại.

Khẳng định quyết tâm bứt phá và tính bền vững từ dư địa mới, ông Bùi Thanh San, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XI nhấn mạnh, sự sụt giảm nguồn thu từ sắc thuế truyền thống như sắt thép là thách thức lớn, nhưng cũng là áp lực buộc đơn vị phải thay đổi tư duy quản lý. Hải quan khu vực XI xác định vai trò của cơ quan Hải quan không chỉ là thu thuế, mà là tạo ra một môi trường Hải quan số, minh bạch và thông thoáng để giữ chân dòng vốn FDI chất lượng cao và khơi thông các dòng hàng năng lượng xuyên biên giới.

Nguồn thu từ điện năng nhập khẩu qua cửa khẩu Nậm Cắn và Thanh Thủy là minh chứng cho thấy hiệu quả của việc tối ưu hóa thủ tục 100% trên hệ thống dữ liệu điện tử. Đây là nguồn thu sạch, độ tuân thủ cao, không áp lực kho bãi và sẽ là bệ đỡ cốt lõi để đơn vị hoàn thành vượt mức mục tiêu dự toán cả năm, đại diện Hải quan khu vực XI khẳng định.