Hải quan khu vực VI và chiến lược hiện đại hóa bằng dữ liệu số theo Nghị quyết 57-NQ/TW

Đột phá quản trị và tối ưu hóa nguồn lực

Trong bối cảnh năm 2025 đầy biến động khi bộ máy phải trải qua hai lần sắp xếp, tổ chức lại và đối mặt với khối lượng công việc tăng gấp 2-3 lần, Chi cục Hải quan khu vực VI đã chọn chuyển đổi số làm “xương sống” cho mọi hoạt động quản lý.

Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Nguyễn Văn Hoàn, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VI nhận định, trong bối cảnh kinh tế thế giới tăng trưởng chậm và rủi ro chính sách gia tăng, yêu cầu đặt ra là vừa phải bảo đảm kỷ cương, vừa chủ động tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp. Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là động lực then chốt để đơn vị vượt qua áp lực tinh giản biên chế và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Khu vực tiếp nhận và giải quyết thủ tục hải quan tại Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Ảnh: HN

Thực tế đã minh chứng cho tư duy này khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt 93,18 tỷ USD, tăng 45% so với năm trước. Đặc biệt, số thu ngân sách nhà nước lần đầu tiên chạm mốc kỷ lục 13.952,7 tỷ đồng, bằng 213,9% chỉ tiêu pháp lệnh và tăng 85% so với cùng kỳ 2024. Những nền tảng công nghệ vững chắc này đã tạo đà cho sự bứt phá mạnh mẽ ngay đầu năm 2026 với kim ngạch xuất nhập khẩu tháng 1 đạt 10,7 tỷ USD, tăng tới 95% so với cùng kỳ.

Để đạt được kết quả này, đơn vị đã triển khai một hệ sinh thái phần mềm bám sát thực tiễn, thay vì thụ động chờ đợi các hệ thống từ cấp trên.

Ông Nguyễn Quang Bách, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu Tân Thanh chia sẻ về công tác đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp. Đây không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là chiến lược trọng tâm để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng “Hải quan số” và “Hải quan thông minh”. Để triển khai có hiệu quả giải pháp này cần tập trung thực hiện đúng lộ trình chuyển đổi số của ngành Hải quan; vận hành hiệu quả Hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS và các phần mềm vệ tinh, đảm bảo hệ thống hoạt động 24/7 không gián đoạn.

“Đặc biệt trong cao điểm Tết 2026, nhờ số hóa, chúng tôi giải phóng hàng chục nghìn tấn nông sản mỗi ngày mà không xảy ra tình trạng ùn tắc cục bộ”, ông Nguyễn Quang Bách nhấn mạnh.

Tính chuyên sâu trong quản lý được thể hiện rõ nét qua sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” dựa trên nền tảng phân tích dữ liệu rủi ro. Tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị - “đầu tàu” về lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, bà Hà Thị Kim Dung, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị cho biết, đơn vị đang tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua việc tích hợp đồng bộ các phần mềm nghiệp vụ. Quá trình này không chỉ bảo đảm doanh nghiệp chỉ cần khai báo một lần trên hệ thống dữ liệu dùng chung giữa các lực lượng mà còn số hóa toàn diện các loại hình thủ tục để đối tượng quản lý có thể trực tiếp tra cứu mọi lúc mọi nơi.

Song song với đó, việc tăng cường cải cách hành chính và cắt giảm triệt để các loại giấy tờ rườm rà, kết hợp với ứng dụng công nghệ số trong công tác chỉ đạo, điều hành đã tạo nên một quy trình vận hành xuyên suốt.

Logic ở đây rất rõ ràng, khi dữ liệu được minh bạch hóa, niềm tin của doanh nghiệp được củng cố. Điển hình là trong công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, sức mạnh của quản trị dữ liệu tập trung đã giúp đơn vị phát hiện các vụ vi phạm với hiệu suất vượt trội so với phương thức kiểm tra cảm tính trước đây.

Còn theo ông Vũ Văn Bình, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu Chi Ma, sự minh bạch là thay đổi lớn nhất. Toàn bộ quy trình từ khi mở tờ khai đến khi hàng rời bãi đều được ghi nhận trên hệ thống. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp dự tính được thời gian logistics mà còn giúp cơ quan Hải quan thu hẹp các “khoảng trống” dễ phát sinh tiêu cực, hạn chế tối đa sự can thiệp chủ quan của con người.

Tầm nhìn hệ sinh thái liên thông dữ liệu liên biên giới

Bước sang giai đoạn 2026, Hải quan khu vực VI không chỉ dừng lại ở số hóa quy trình nội bộ mà đang hướng tới thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu liên thông toàn diện, gắn liền với mô hình quản lý biên giới thông minh theo mục tiêu mà tỉnh Lạng Sơn đặt ra.

Mô hình thông quan Cửa khẩu thông minh.

Ông Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn khẳng định tầm nhìn chiến lược, năm 2026 được dự báo nhiều thách thức khi tỉnh thực hiện các mục tiêu tăng trưởng cao trong điều kiện lợi thế từ thương mại quốc tế không còn đột biến như trước. Do đó, việc đẩy mạnh cải cách hành chính, triển khai Đề án thí điểm xây dựng Cửa khẩu thông minh theo Quyết định 865/QĐ-TTg là giải pháp then chốt để giải phóng sức sản xuất, giảm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

Mô hình này giúp triệt tiêu tình trạng trùng lặp thông tin, trực tiếp hạ thấp chi phí logistics cho doanh nghiệp. Sự liên thông này còn vươn tầm quốc tế thông qua cơ chế ngoại giao cửa khẩu tích cực.

Theo đó, Chi cục Hải quan khu vực VI thường xuyên duy trì trao đổi phối hợp với Hải quan Nam Ninh (Trung Quốc) để tháo gỡ vướng mắc và đề nghị phía bạn kéo dài thời gian làm việc tại cửa khẩu khi lưu lượng hàng tăng đột biến.

Ngoài ra, để vận hành hệ thống, yếu tố “con người số” được đầu tư bài bản qua mô hình đào tạo “Bình dân học vụ số” và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho hơn 500 lượt công chức. Sự chuyên nghiệp này không chỉ nằm ở năng lực chuyên môn mà còn ở tinh thần phục vụ 24/7. Hiệu quả của tư duy phục vụ này đã được định lượng hóa rõ nét thông qua hệ thống giám sát và phản hồi trực tuyến.

Những nỗ lực của Hải quan khu vực VI trong việc hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW đã tạo ra một mô hình mẫu về chuyển đổi số ngành Hải quan. Tại các cửa khẩu như Tân Thanh hay Chi Ma, khi dòng chảy hàng hóa được quản lý bằng dữ liệu, minh bạch trở thành lợi thế cạnh tranh mới. Nó không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất - kinh doanh mà còn nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Đây chính là nền tảng vững chắc để đơn vị hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh, đóng góp quan trọng vào hành trình đưa Lạng Sơn trở thành cửa ngõ thương mại hiện đại, phát triển bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.