Doanh nghiệp cần chủ động ứng phó phòng vệ thương mại khi xuất khẩu sang Bắc Mỹ

Doanh nghiệp ngành gỗ xuất khẩu sang Bắc Mỹ ngày một tăng. Ảnh: S.T

Áp lực phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng

Bắc Mỹ hiện là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu trong nhiều năm qua. Riêng năm 2025, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với tổng giá trị đạt 37,85 tỷ USD.

Đối với ngành gỗ và nội - ngoại thất, đây cũng là thị trường mang ý nghĩa đặc biệt. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam lần đầu vượt mốc 17 tỷ USD, trong đó Việt Nam tiếp tục giữ vị trí nhà cung cấp đồ nội thất bằng gỗ lớn nhất cho thị trường Hoa Kỳ với kim ngạch đạt 9,46 tỷ USD.

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu cũng đồng nghĩa với việc hàng hóa Việt Nam ngày càng đối mặt nhiều hơn với các biện pháp phòng vệ thương mại.

Thông tin tại Hội nghị tập huấn “Nâng cao năng lực hội nhập kinh tế quốc tế thị trường khu vực Bắc Mỹ và ngành hàng Nội – Ngoại thất” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp tổ chức ngày 11/6 cho thấy, các mặt hàng nội thất chủ lực của Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các cuộc điều tra của Hoa Kỳ.

Nhiều sản phẩm đã bị điều tra chống bán phá giá như gỗ dán cứng và gỗ ván trang trí. Một số mặt hàng khác như tủ bếp, tủ nhà tắm cũng đang nằm trong diện theo dõi, giám sát chặt chẽ từ cơ quan chức năng Hoa Kỳ.

Đáng chú ý, hàng nội thất xuất khẩu từ Việt Nam còn đứng trước nguy cơ chịu thêm mức thuế 12,5% theo Mục 301 của Đạo luật Phòng vệ thương mại năm 1974 của Hoa Kỳ. Cùng với đó, cơ quan hải quan Hoa Kỳ đang siết chặt việc kiểm tra xuất xứ nhằm ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại và lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.

Theo bà Nguyễn Yến Ngọc, Trưởng phòng Xử lý phòng vệ thương mại nước ngoài, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), tính đến hết tháng 5/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với tổng cộng 321 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ các quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong đó, Hoa Kỳ là thị trường khởi xướng điều tra nhiều nhất với 82 vụ việc, chiếm khoảng 26% tổng số vụ việc trên toàn cầu. Canada đã khởi xướng 23 vụ việc, gồm 13 vụ chống bán phá giá, 5 vụ chống trợ cấp, 4 vụ tự vệ và 1 vụ chống lẩn tránh thuế. Mexico cũng đã tiến hành 6 vụ điều tra chống bán phá giá đối với hàng hóa Việt Nam.

Đặc biệt, xu hướng điều tra từ Hoa Kỳ đang gia tăng mạnh qua từng giai đoạn. Nếu trước năm 2001 chưa ghi nhận vụ việc nào thì giai đoạn 2002-2016 có 19 vụ việc. Đến giai đoạn 2017-2024, con số này tăng lên 51 vụ. Riêng từ năm 2025 đến hết tháng 5/2026 đã ghi nhận thêm 12 vụ việc mới.

Bên cạnh đó, năm 2026 cũng xuất hiện những diễn biến pháp lý mới có thể tác động trực tiếp tới hoạt động xuất khẩu. Ngày 29/5/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã chính thức khởi xướng cuộc điều tra Mục 301 về sở hữu trí tuệ đối với Việt Nam.

Xây dựng năng lực tuân thủ để giữ vững thị trường xuất khẩu

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh các rào cản thương mại ngày càng phức tạp, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung vào mở rộng đơn hàng mà cần coi việc tuân thủ quy định quốc tế là yếu tố sống còn.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC cho rằng việc duy trì và mở rộng thị phần tại Bắc Mỹ đòi hỏi doanh nghiệp ngành nội - ngoại thất phải nâng cao năng lực quản trị, cập nhật kịp thời xu hướng tiêu dùng xanh, phát triển sản phẩm bền vững và chủ động tiếp cận các kênh phân phối hiện đại.

Đồng thời, doanh nghiệp cần chuẩn hóa hồ sơ, quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế để đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Bà Nguyễn Yến Ngọc, Cục Phòng vệ thương mại chia sẻ về thị trường Bắc Mỹ. Ảnh: C.H

Ông Huỳnh Lê Đại Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Đồ Gỗ Nghĩa Sơn cho rằng, bên cạnh việc tối ưu hoạt động trên các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, doanh nghiệp phải đăng ký bảo hộ thương hiệu, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế tại Hoa Kỳ, xây dựng đội ngũ nhân sự chuyên môn hóa cao và đặc biệt phải quản trị hoạt động kinh doanh dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.

Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế. Kinh nghiệm từ các doanh nghiệp xuất khẩu lớn cho thấy việc sở hữu các chứng nhận như BSCI, CTPAT, FSC, EUDR, ISO 9001 hay GRS đang trở thành điều kiện gần như bắt buộc để duy trì khả năng cạnh tranh và hạn chế rủi ro trong quá trình xuất khẩu.

Liên quan đến hoạt động logistics, bà Nguyễn Thị Thùy Linh, Giám đốc Kinh doanh Thương mại Điện tử Công ty Cổ phần Logistics Vinalink khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động lập kế hoạch vận chuyển từ sớm, chuẩn bị đầy đủ chứng từ và tuân thủ các quy định chuyên ngành của nước nhập khẩu. Đối với các sản phẩm từ gỗ, việc thực hiện khai báo theo luật Lacey Act là yêu cầu cần được đặc biệt chú trọng.

Theo bà Nguyễn Yến Ngọc, để hạn chế nguy cơ bị điều tra hoặc giảm thiểu tác động khi xảy ra vụ việc phòng vệ thương mại, doanh nghiệp cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật, thường xuyên theo dõi hệ thống cảnh báo sớm, xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán theo chuẩn quốc tế.

Hiện Bắc Mỹ vẫn là thị trường có sức mua lớn và nhiều dư địa tăng trưởng, việc chủ động thích ứng với các biện pháp phòng vệ thương mại không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro trước các cuộc điều tra ngày càng gia tăng, mà còn tạo nền tảng để hàng hóa Việt Nam duy trì hiện diện lâu dài, nâng cao uy tín và phát triển bền vững tại thị trường xuất khẩu quan trọng hàng đầu này.