Cần thiết xây dựng phần mềm riêng quản lý phương tiện xuất nhập cảnh

Linh hoạt tổ chức thực hiện

Để quản lý phương tiện vận chuyển hàng hóa qua lại biên giới nhất là tăng cường quản lý phương tiện chở hàng hóa tạm xuất - tái nhập và tạm nhập - tái xuất, ngày 30/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 08/2015/NĐ-CP.

Trước đây, chủ phương tiện vận tải chở hàng hóa XNC chỉ cần thực hiện khai báo biển số xe trên tờ khai hải quan nhưng theo quy định tại Nghị định 167/2025/NĐ-CP, các chủ phương tiện bắt buộc phải khai báo tờ khai hải quan về phương tiện vận tải (loại phương tiện, biển số, mã số xe, số khung, số máy, chủ sở hữu, màu sơn phương tiện…), cùng đó là phải khai báo bảng kê về hàng hóa XNK và bắt buộc phải có giấy phép vận tải hàng hóa (hoặc giấy phép liên vận).

DN thực thiện quy trình xác nhập hoàn thành khai báo thủ tục hải quan tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Ảnh: H.Nụ

Để các DN XNK và chủ phương tiện kịp thời nắm bắt các quy định mới, ngay từ đầu tháng 8, Chi cục Hải quan khu vực VI đã chủ động thông báo và hướng dẫn các DN có hoạt động XNK qua địa bàn triển khai một số quy định liên quan đến chính sách, quy trình thông quan. Do đó, khi Nghị định 167/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 5/8, các DN XNK và các chủ phương tiện vận tải hàng hóa XNK của Việt Nam và Trung Quốc đã cơ bản nắm chắc quy định, nhờ đó việc khai báo diễn ra nhanh chóng, hoạt động thông quan, XNK hàng hóa qua cửa khẩu diễn ra thông suốt.

Tương tự tại cửa khẩu Chi Ma, cơ quan Hải quan đã chủ động trong triển khai việc khai báo đối với phương tiện vận tải tạm nhập - tái xuất và tạm xuất - tái nhập qua cửa khẩu.

Theo quy định các chủ phương tiện vận tải hàng hóa phải thực hiện khai báo trước khi vào bến bãi, nhưng qua thực tế triển khai, Hải quan cửa khẩu Chi Ma nhận thấy, nếu yêu cầu lái xe thực hiện đầy đủ các thủ tục hải quan đối với phương tiện vận tải ngay tại cổng kiểm soát hải quan sẽ gây ùn ứ phương tiện.

Trước tình hình đó, Hải quan cửa khẩu Chi Ma đã linh hoạt áp dụng phương thức cho phép phương tiện vận tải, nhất là phương tiện vận tải chở hàng hóa từ phía Trung Quốc di chuyển vào địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát, sau đó mới thực hiện việc khai báo. Từ biện pháp linh hoạt này đã giúp việc khai báo hải quan về phương tiện vận tải nhanh chóng, thuận lợi, không ảnh hưởng đến hoạt động thông quan hàng hóa.

Theo đại diện Chi cục Hải quan khu vực VI, không chỉ linh hoạt trong triển khai quy định mới, các đơn vị hải quan cửa khẩu cũng đã chủ động in các tờ rơi hướng dẫn các mẫu tờ khai bằng cả tiếng Việt và tiếng Trung và niêm yết công khai tại các điểm làm thủ tục hải quan để các DN, chủ phương tiện nắm bắt, nghiên cứu và thực hiện theo đúng quy định.

Đặc biệt, các đơn vị hải quan tại cửa khẩu còn chủ động phối hợp với các DN kinh doanh bến bãi tại các cửa khẩu để bố trí khu vực khai báo riêng biệt, đồng thời bố trí CBCC (của đơn vị hải quan và DN) hỗ trợ chủ phương tiện thực hiện khai báo theo đúng mẫu tờ khai mới. Chính sự linh hoạt này không xảy ra tình trạng ùn ứ phương tiện chở hàng hóa tại khu vực kiểm soát phương tiện chở hàng hóa XNK, từ đó hoạt động XNK hàng hóa luôn được thông suốt.

Chủ động các giải pháp

Qua tìm hiểu được biết, hiện nay tại các cửa khẩu vẫn còn thiếu các phần mềm khai báo, quản lý, theo dõi phương tiện vận tải XNC, quá cảnh, do đó các chủ phương tiện đều phải thực hiện khai báo thủ công trên giấy và nộp cho cơ quan Hải quan. Từ bản khai báo giấy, sau đó, cơ quan Hải quan mới nhập dữ liệu vào phần mềm quản lý, in và chuyển cho chủ phương tiện để nộp cho CBCC thực hiện kiểm tra tại khu vực kiểm soát hải quan.

Hàng hóa thông quan qua đường chuyên dụng vận tải cửa khẩu Chi Ma. Ảnh: H.Nụ

Đáng chú ý, do thực hiện khai báo thủ công nên mỗi tờ khai đối với phương tiện vận tải chỉ thực hiện 1 lần. Tức là sau khi tái xuất hoặc tái nhập, chủ phương tiện đều phải nộp lại tờ khai, nếu phương tiện này tiếp tục chở hàng hóa tạm xuất hoặc tạm nhập lần tiếp theo thì tiếp tục phải khai báo phương tiện vận tải lại từ đầu.

Từ hạn chế này cho thấy, việc khai báo và tiếp nhận thủ công khi áp dụng quy định đang phát sinh nhiều thời gian chi phí cho cả DN và cơ quan Hải quan.

Bên cạnh những kết quả đạt được, trong đó, các quy định mới về quản lý, kiểm tra, giám sát hải quan đối với phương tiện vận tải thường xuyên qua lại biên giới đã giúp cơ quan chức năng tăng cường giám sát, quản lý phương tiện chở hàng hóa. Tuy nhiên, đại diện Phòng Nghiệp vụ hải quan, Chi cục Hải quan khu vực VI chia sẻ, việc khai báo, quản lý, giám sát phương tiện vận tải theo Nghị định 167/2025/NĐ-CP cũng phát sinh một số vướng mắc.

Cụ thể, trong quá trình khai báo phương tiện vận tải và việc tiếp nhận tờ khai phương tiện vận tải vẫn thực hiện bằng phương thức thủ công đã khiến chủ phương tiện phải thực hiện khai báo nhiều lần đối với 1 phương tiện chở hàng hóa, phát sinh thời gian và chi phí cho cả cơ quan Hải quan và DN.

Trước những vướng mắc đó, với tinh thần chủ động, lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực VI đã nhanh chóng triển khai giao phòng chuyên môn nghiên cứu, xây dựng phần mềm riêng nhằm hỗ trợ chủ DN, chủ phương tiện vận tải thực hiện khai báo trên hệ thống điện tử, cũng như giúp cơ quan Hải quan tích hợp thông tin về phương tiện vận tải trên hệ thống khai báo điện tử. Việc này bước đầu sẽ giúp loại bỏ việc khai báo và tiếp nhận tờ khai phương tiện vận tải thủ công, từ đó tạo tiện lợi cho các DN hoạt động XNK hàng hóa qua địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

Tuy vậy, phần mềm riêng của Chi cục Hải quan khu vực VI nếu sớm hoàn thành và đưa vào sử dụng trong thời gian tới cũng chỉ giúp tháo gỡ được một phần những vướng mắc thực tế phát sinh trong quá trình triển khai quy định mới của Nghị định 167/2025/NĐ-CP.

Chi cục Hải quan khu vực VI kiến nghị, về lâu dài, Cục Hải quan cần nghiên cứu, xây dựng một phần mềm quản lý hiện đại dùng chung trên Hệ thống một cửa quốc gia, tích hợp các tính năng cho phép người khai hải quan vừa thực hiện khai báo về hàng hóa, vừa khai hải quan về phương tiện vận tải hàng hóa XNC. Đặc biệt, nhanh chóng sửa đổi mẫu tờ khai phương tiện vận tải tạm nhập - tái xuất, tạm xuất - tái nhập theo hướng rút gọn các tiêu chí khai báo.

Theo Chi cục Hải quan khu vực VI, nếu phần mềm sớm được xây dựng và triển khai sẽ giải quyết dứt điểm các tồn tại, vướng mắc trong việc quản lý, kiểm tra giám sát hải quan đối với phương tiện vận tải hàng hóa thường xuyên qua biên giới.