Buôn lậu thuốc lá vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp

Lực lượng chức năng tỉnh Bắc Ninh kiểm tra kho chứa 172.440 bao thuốc lá ngoại không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Tịch thu hơn 110 triệu bao, 388 tấn lá thuốc lá

Theo Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, sau hơn 10 năm triển khai thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg, tình trạng buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá nhập lậu cơ bản đã được kiểm soát và giảm rõ rệt.

Tính từ năm 2014 đến hết năm 2025, các bộ, ngành, lực lượng chức năng, đơn vị, địa phương phát hiện, bắt giữ, xử lý số lượng tang vật rất lớn.

Các lực lượng như công an, hải quan, quản lý thị trường, bộ đội biên phòng... đã phát hiện, xử lý 79.459 vụ vi phạm pháp luật liên quan đến buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Tang vật tịch thu gồm hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu các loại; hơn 388 tấn lá thuốc lá; hơn 2 triệu đơn vị thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Qua ghi nhận của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, kết quả trên phản ánh thực trạng về tình hình buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá lậu.

Trên thực tế, hoạt động buôn lậu thuốc lá vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, với xu hướng chuyển dịch sang các hình thức tinh vi hơn, khó kiểm soát hơn gây thất thu ngân sách nhà nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và trật tự an toàn xã hội.

Nguyên nhân của tình trạng trên, một phần là do các quy định pháp luật về xử lý hành vi buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá còn chưa đầy đủ, đồng bộ, chưa đáp ứng với tình hình thực tế.

Việc phối hợp, trao đổi, chia sẻ thông tin, cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan, lực lượng chức năng chưa tốt, chưa nhịp nhàng; các đối tượng bị xử lý vi phạm chủ yếu là người vận chuyển thuê, bày bán nhỏ lẻ...

Chống buôn lậu từ sớm, từ xa

Hiện nay, nhu cầu tiêu dùng đối với thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nhất là đối với thanh thiếu niên đang có xu hướng tăng cao; mặt khác, lợi nhuận từ hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới các mặt hàng này cao hơn nhiều so với các hàng hóa thông thường khác.

Hiện Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo Quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng dự thảo Chỉ thị mới thay thế Chỉ thị 30, dự kiến sẽ trình Thủ tướng xem xét, ký ban hành trong tháng 5/2026.

Trong đó yêu cầu các bộ, ngành địa phương tăng cường công tác tuyên truyền, công tác phối hợp lực lượng, nắm tình hình; xác định đúng, trúng các tuyến, địa bàn, đối tượng trọng điểm; đảm bảo triệt phá tận gốc các đường dây, ổ nhóm...

Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng và vận hành hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, cơ sở dữ liệu chia sẻ liên ngành; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng chức năng nhằm nâng cao năng lực dự báo, chủ động phòng ngừa và ngăn chặn hoạt động buôn lậu ngay từ sớm, từ xa.

Mới đây, tại Tọa đàm “Phòng, chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới”, đại diện Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam bày tỏ lo ngại tình trạng hiện nay, ngoài buôn lậu thuốc lá điếu còn có thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là các mặt hàng cấm.

Tuy nhiên, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vẫn đang len lỏi trong đời sống, đặc biệt là giới trẻ với nhiều hệ lụy khôn lường đến sức khỏe. Các sản phẩm này vẫn được buôn lậu và bán tràn lan, nhắm trực tiếp vào giới trẻ, học sinh, sinh viên thông qua các nền tảng mạng xã hội với giá rẻ.

Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam kiến nghị, tiếp tục mở các chuyên án tại các tuyến, địa bàn trọng điểm; triệt phá tận gốc các đường dây buôn lậu xuyên quốc gia từ khu vực biên giới, không để hàng lậu tập kết, phân tán vào nội địa; xử lý hình sự thật nghiêm minh các đối tượng cầm đầu để răn đe, đặc biệt với hành vi tái phạm cần xem xét xử lý hình sự.

Đồng thời, đẩy mạnh đấu tranh với hoạt động mua bán thuốc lá trái phép trên không gian mạng, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để rà soát, xử lý tận gốc các tài khoản, hội nhóm và gỡ bỏ các tài khoản vi phạm...