Những điểm mới cần lưu ý khi triển khai thực hiện quy định về xử lý vi phạm hành chính

Theo đó, Luật số 88/2025/QH15 được bổ sung các quy định liên quan đến thời hiệu xử phạt, thẩm quyền xử phạt, quyền hạn của thẩm quyền xử phạt, thủ tục, biên bản, quyết định, tạm giữ người, xử lý tang vật vi phạm…

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 6 của Luật Xử lý VPHC quy định thời hiệu xử phạt VPHC về khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh là 2 năm. Trường hợp xử phạt VPHC đối với cá nhân, tổ chức do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến thì thời hiệu xử phạt được kéo dài thêm 1 năm. Thời gian cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý, xem xét được tính vào thời hiệu xử phạt VPHC.

Công chức Hải quan khu vực VI kiểm tra lô hàng vi phạm. Ảnh: H.N

Đối với thẩm quyền xử phạt VPHC tại Điều 37a Luật Xử lý VPHC đã được bổ sung quy định tại khoản 4 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15. Theo đó, người có thẩm quyền xử phạt VPHC theo quy định của Luật số 88/2025/QH15 bao gồm các chức danh, hệ lực lượng đảm bảo tính bao quát, ổn định.

Đáng chú ý, tại khoản 1 Điều 37a Luật Xử lý VPHC, Chính phủ quy định chi tiết các chức danh có thẩm quyền xử phạt VPHC; thẩm quyền áp dụng các hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả của từng chức danh, trừ người có thẩm quyền thuộc: Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, trưởng đoàn kiểm toán trong thời hạn kiểm toán, Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết các chức danh có thẩm quyền xử phạt VPHC; thẩm quyền áp dụng các hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả của từng chức danh.

Ngoài ra, thẩm quyền xử phạt VPHC của các chức danh thuộc các cơ quan, lực lượng được thành lập mới do Chính phủ quy định sau khi được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Liên quan đến hay đổi tên gọi, nhiệm vụ, quyền hạn của chức danh có thẩm quyền xử phạt VPHC tại Điều 53 Luật Xử lý VPHC được sửa đổi, bổ sung tại khoản 6 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15 theo hướng, trường hợp chức danh có thẩm quyền xử phạt VPHC theo quy định của Chính phủ có sự thay đổi về nhiệm vụ, quyền hạn do sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, thì thẩm quyền xử phạt được tiếp tục thực hiện bởi chức danh tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn đó tương ứng với từng lĩnh vực quản lý nhà nước.

Đối với thủ tục xử phạt VPHC không lập biên bản quy định tại Điều 56 Luật Xử lý VPHC được sửa đổi, bổ sung tại khoản 8 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15. Cụ thể, xử phạt VPHC không lập biên bản được áp dụng đối với các trường hợp: Xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 500 nghìn đồng đối với cá nhân và 1 triệu đồng đối với tổ chức; hành vi vi phạm do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự chuyển đến theo quy định tại khoản 1 Điều 63 của Luật Xử lý VPHC.

Về lập biên bản VPHC quy định tại Điều 58 Luật Xử lý VPHC được sửa đổi, bổ sung tại khoản 9 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15. Theo đó, khi phát hiện hành vi VPHC thuộc lĩnh vực quản lý của mình, người có thẩm quyền đang thi hành công vụ phải kịp thời lập biên bản VPHC, trừ trường hợp xử phạt không lập biên bản theo quy định tại khoản 1 Điều 56 của Luật Xử lý VPHC.

Bên cạnh đó, VPHC xảy ra trên biển, đường thủy nội địa hoặc tàu bay, tàu biển, phương tiện thủy nội địa, tàu hỏa, thì người có thẩm quyền hoặc chỉ huy tàu bay, thuyền trưởng, trưởng tàu có trách nhiệm tổ chức lập biên bản và chuyển cho người có thẩm quyền xử phạt VPHC khi tàu bay, tàu biển, phương tiện thủy nội địa, tàu hỏa về đến sân bay, bến cảng, nhà ga.

Đối với trường hợp không xác định được chủ thể thực hiện hành vi vi phạm, thì biên bản VPHC ghi không xác định được cá nhân, tổ chức vi phạm.

Biên bản VPHC lập xong phải được giao cho cá nhân, tổ chức VPHC 1 bản; trường hợp VPHC không thuộc thẩm quyền xử phạt của người lập biên bản thì biên bản và các tài liệu khác phải được chuyển kịp thời cho người có thẩm quyền xử phạt, trừ trường hợp VPHC xảy ra trên biển, đường thủy nội địa hoặc tàu bay, tàu biển, phương tiện thủy nội địa, tàu hỏa.

Liên quan đến quy định chuyển hồ sơ vụ vi phạm để xử phạt hành chính tại Điều 63 Luật Xử lý VPHC cũng đã được sửa đổi, bổ sung tại khoản 13 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15.

Cụ thể, đối với vụ việc do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự thụ lý, giải quyết, nhưng sau đó ban hành một trong các quyết định không khởi tố vụ án hình sự, quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết định đình chỉ điều tra, quyết định đình chỉ vụ án, quyết định đình chỉ vụ án đối với bị can, miễn trách nhiệm hình sự theo bản án, nếu hành vi có dấu hiệu VPHC thì người có thẩm quyền của cơ quan đang thụ lý vụ án phải xử phạt VPHC theo thẩm quyền.

Trường hợp không có thẩm quyền xử phạt, thì phải chuyển quyết định kèm theo hồ sơ (bản sao y), tang vật, phương tiện vi phạm liên quan đến hành vi VPHC chính trong vụ việc, trừ trường hợp tang vật, phương tiện là vật chứng và văn bản đề nghị xử phạt VPHC cho người có thẩm quyền xử phạt trong thời hạn 5 ngày làm việc, kể từ ngày quyết định có hiệu lực.

Quy định chuyển quyết định xử phạt để tổ chức thi hành tại Điều 71 Luật Xử lý VPHC được sửa đổi, bổ sung tại khoản 15 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15 theo hướng trường hợp cá nhân, tổ chức bị xử phạt VPHC không có điều kiện chấp hành quyết định xử phạt tại nơi cơ quan của người ra quyết định xử phạt đóng trụ sở, thì quyết định được chuyển đến cơ quan cùng cấp nơi cá nhân cư trú, tổ chức đóng trụ sở để tổ chức thi hành; nếu nơi cá nhân cư trú, tổ chức đóng trụ sở không có cơ quan cùng cấp thì quyết định xử phạt được chuyển đến UBND cấp xã để tổ chức thi hành.

Đối với thẩm quyền cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt tại Điều 87 Luật Xử lý VPHC được sửa đổi, bổ sung tại khoản 16 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15. Theo đó, người có thẩm quyền xử phạt VPHC là cấp trưởng hoặc người đứng đầu cơ quan, đơn vị được quy định tại các điểm a, b, c, đ, e, h, i, k, l, m và n khoản 1 Điều 37a của Luật số 88/2025/QH15 và Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước có thẩm quyền cưỡng chế đối với quyết định xử phạt VPHC của mình hoặc của cấp dưới ban hành.

Thẩm quyền cưỡng chế đối với quyết định xử phạt VPHC của trưởng đoàn kiểm toán được thực hiện theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; người có thẩm quyền thuộc cơ quan tiếp nhận quyết định xử phạt để tổ chức thi hành ra quyết định cưỡng chế hoặc báo cáo cấp trên của mình ra quyết định cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt VPHC; người có thẩm quyền cưỡng chế có thể giao quyền cho cấp phó.

Việc giao quyền được thể hiện bằng quyết định, trong đó xác định rõ phạm vi, nội dung, thời hạn giao quyền. Cấp phó được giao quyền phải chịu trách nhiệm trước cấp trưởng và trước pháp luật về việc thực hiện quyền được giao. Người được giao quyền không được giao quyền cho người khác.

Thẩm quyền tạm giữ người theo thủ tục hành chính tại Điều 123 Luật Xử lý VPHC được sửa đổi, bổ sung tại khoản 24 Điều 1 Luật số 88/2025/QH1. Quy định sửa đổi một số chức danh có thẩm quyền áp dụng biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính tạm giữ người theo thủ tục hành chính để bảo đảm phù hợp với sự thay đổi của các chức danh, cơ quan, tổ chức khi sắp xếp tổ chức bộ máy và chính quyền địa phương.

Cụ thể đối với lĩnh vực hải quan gồm các chức danh sau: “Đội trưởng Hải quan cửa khẩu; Đội trưởng Hải quan ngoài cửa khẩu; Đội trưởng Đội kiểm soát hải quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực; Đội trưởng Đội Kiểm soát chống buôn lậu thuộc Chi cục Điều tra chống buôn lậu”.