 |
| Chính sách mới giúp doanh nghiệp quy mô nhỏ không cần duy trì bộ máy kế toán chuyên sâu như các doanh nghiệp lớn. Ảnh: TN. |
Giảm gánh nặng kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ
Từ ngày 1/7/2026, Thông tư số 58/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính chính thức có hiệu lực, thay thế Thông tư số 132/2018/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ. Thông tư được xây dựng theo hướng đơn giản hóa tối đa công tác kế toán, phù hợp với đặc điểm quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế của doanh nghiệp siêu nhỏ và các cơ sở kinh doanh đang trong quá trình chuẩn hóa hoạt động quản trị.
Theo quy định mới, doanh nghiệp siêu nhỏ không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng. Trường hợp doanh nghiệp bố trí người phụ trách kế toán thì người này được ký thay kế toán trưởng trên chứng từ, sổ sách và báo cáo tài chính.
Quy định về người làm kế toán cũng được thiết kế linh hoạt hơn. Doanh nghiệp được phép bố trí người thân của người đại diện theo pháp luật hoặc người đứng đầu doanh nghiệp làm kế toán; đồng thời có thể sử dụng người quản lý, thủ kho, thủ quỹ hoặc thuê dịch vụ kế toán tùy theo nhu cầu thực tế. Đây được xem là quy định phù hợp với mô hình hoạt động của nhiều doanh nghiệp gia đình và doanh nghiệp quy mô nhỏ hiện nay, góp phần giảm chi phí nhân sự và chi phí tuân thủ.
Một điểm đáng chú ý khác là doanh nghiệp được chủ động xây dựng, sửa đổi hoặc bổ sung các biểu mẫu chứng từ, sổ kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, miễn bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Kế toán và phản ánh trung thực, đầy đủ các nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
Thông tư số 58/2026/TT-BTC cũng thay đổi cách tiếp cận trong công tác kế toán. Thay vì tập trung vào hệ thống tài khoản kế toán tương đối phức tạp như trước đây, doanh nghiệp thực hiện ghi chép trực tiếp các chỉ tiêu doanh thu, chi phí, tiền và nghĩa vụ thuế. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp dễ dàng tổ chức công tác kế toán hơn, đặc biệt trong điều kiện chưa có đội ngũ kế toán chuyên sâu.
Hệ thống sổ sách kế toán cũng được tinh gọn đáng kể. Đối với doanh nghiệp nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, chỉ cần sử dụng một loại sổ là Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ. Với những trường hợp có phương pháp tính thuế phức tạp hơn, doanh nghiệp sử dụng thêm các sổ theo dõi doanh thu, chi phí, hàng hóa, tiền và nghĩa vụ thuế tương ứng.
Báo cáo tài chính cũng được đơn giản hóa. Doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập tính thuế chỉ phải lập hai báo cáo gồm Báo cáo tình hình tài chính và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ trên doanh thu không bắt buộc phải nộp báo cáo tài chính cho cơ quan nhà nước, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Theo bà Hoàng Thị Vinh, Giám đốc Dịch vụ Kiểm toán và Đảm bảo của RSM Việt Nam, các quy định tại Thông tư số 58/2026/TT-BTC được thiết kế tương đối đơn giản và phù hợp với khả năng thực hiện của doanh nghiệp siêu nhỏ cũng như hộ kinh doanh.
Việc đơn giản hóa công tác kế toán là cần thiết bởi các đơn vị này thường có nguồn lực hạn chế. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần quan tâm đến các quy định chuyển tiếp cũng như yêu cầu lập báo cáo tài chính cuối năm để bảo đảm thực hiện đúng quy định khi lựa chọn áp dụng chế độ kế toán mới.
Việc giảm yêu cầu về nhân sự kế toán, tinh gọn sổ sách và đơn giản hóa báo cáo tài chính không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ mà còn tạo điều kiện để các đơn vị kinh doanh nhỏ từng bước tiếp cận các chuẩn mực quản trị hiện đại, nâng cao tính minh bạch trong hoạt động tài chính.
Bước đệm cho quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Thông tư số 58/2026/TT-BTC là cho phép hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh được tự nguyện áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ nếu có nhu cầu.
Theo các chuyên gia, quy định này tạo thêm một lựa chọn cho các hộ kinh doanh đang trong quá trình chuẩn hóa hoạt động tài chính, đồng thời góp phần hình thành lộ trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp theo hướng bài bản hơn.
Chia sẻ tại hội thảo về những thay đổi trọng yếu của Thông tư số 58/2026/TT-BTC ngày 12/6, bà Nguyễn Hồng Trang, CEO Công ty TNHH Linh Phong Group cho biết việc lựa chọn áp dụng Thông tư số 58/2026/TT-BTC hay tiếp tục thực hiện chế độ kế toán hộ kinh doanh hiện hành cần căn cứ vào quy mô và định hướng phát triển của từng hộ kinh doanh.
Theo bà Trang, đối với các hộ kinh doanh nhóm 1 hoặc một số trường hợp nộp thuế theo phương pháp trực tiếp, sự khác biệt giữa chế độ kế toán hiện hành và Thông tư số 58/2026/TT-BTC không quá lớn do đều sử dụng hệ thống sổ sách tương đối đơn giản. Những hộ kinh doanh chưa có kế hoạch mở rộng hoạt động có thể tiếp tục áp dụng chế độ hiện hành để giảm bớt thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, đối với những hộ kinh doanh có định hướng phát triển thành doanh nghiệp trong tương lai, việc làm quen với chế độ kế toán theo Thông tư số 58/2026/TT-BTC sẽ mang lại nhiều lợi ích.
Thực tế cho thấy, không ít hộ kinh doanh hiện nay vẫn quản lý hoạt động chủ yếu dựa trên kinh nghiệm, chưa chú trọng việc theo dõi đầy đủ doanh thu, chi phí hay hiệu quả kinh doanh. Khi thực hiện chế độ kế toán theo Thông tư số 58/2026/TT-BTC và lập báo cáo tài chính định kỳ, chủ hộ kinh doanh sẽ có cái nhìn đầy đủ hơn về tình hình tài chính, từ đó đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả hơn.
Theo bà Trang, khi có hệ thống sổ sách và báo cáo tài chính đầy đủ, hộ kinh doanh sẽ thuận lợi hơn trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động, xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh cũng như tiếp cận các nguồn vốn phục vụ mở rộng hoạt động trong tương lai.
Đồng thời, việc làm quen với các yêu cầu về kế toán và báo cáo tài chính ngay từ giai đoạn hộ kinh doanh cũng giúp giảm bớt sự bỡ ngỡ khi chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.
“Thông tư số 58/2026/TT-BTC có thể xem là bước đệm giúp hộ kinh doanh làm quen với hệ thống sổ sách của doanh nghiệp. Sau khi quen với chế độ kế toán đơn giản này, quá trình chuyển đổi sang chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ thuận lợi hơn rất nhiều”, bà Trang nhận định.
Cùng với việc Thông tư số 58/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nhiều doanh nghiệp cung cấp giải pháp kế toán cũng đã cập nhật các biểu mẫu, sổ sách và báo cáo theo quy định mới nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong quá trình triển khai.
Theo đại diện MISA, phần mềm kế toán của doanh nghiệp đã được cập nhật để đáp ứng các yêu cầu của Thông tư số 58/2026/TT-BTC, hỗ trợ người dùng thực hiện các nghiệp vụ kế toán và lập báo cáo theo quy định mới.
Thông tư số 58/2026/TT-BTC được kỳ vọng không chỉ giúp doanh nghiệp siêu nhỏ dễ dàng thực hiện công tác kế toán mà còn tạo nền tảng để hộ kinh doanh từng bước chuẩn hóa hoạt động tài chính, nâng cao năng lực quản trị và thuận lợi hơn nếu lựa chọn chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp trong tương lai.
