Có lẽ sau này, khi nhìn lại chặng đường hơn 25 năm công tác trong ngành Thuế, anh Nguyễn Duy Tuân, Phòng Quản trị dữ liệu và Quản lý rủi ro (Thuế tỉnh Sơn La) cũng như hàng vạn cán bộ Thuế khác trên cả nước, sẽ nhớ rất rõ quãng thời gian cuối năm 2025. Đó là thời điểm toàn ngành Thuế đồng loạt ra quân thực hiện Chiến dịch 60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình quản lý thuế từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh, theo Quyết định số 3352/QĐ-CT của Cục Thuế.

Tại Sơn La – một tỉnh miền núi, vùng cao, địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều xã thuộc diện đặc biệt khó khăn – thách thức của chiến dịch hiện lên rõ nét ngay từ những ngày đầu triển khai. Không chỉ là câu chuyện nghiệp vụ thuế hay việc thực hiện một quyết định hành chính, đây còn là bài toán tổng hợp về hạ tầng công nghệ, mức độ tiếp cận chuyển đổi số, tập quán sinh hoạt, đặc điểm văn hóa – xã hội và tâm lý của cộng đồng hộ kinh doanh, trong đó phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số.

Thời điểm bắt đầu chiến dịch, tỷ lệ hộ kinh doanh cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile, thực hiện nộp thuế điện tử tại nhiều địa bàn của Sơn La còn chưa cao. Không ít hộ vẫn quen với việc nộp thuế trực tiếp bằng tiền mặt, xử lý giấy tờ theo phương thức truyền thống, thậm chí tỏ ra e ngại khi nghe đến các khái niệm như kê khai điện tử, hóa đơn điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền hay việc kết nối tài khoản ngân hàng vào ứng dụng thuế. Nguyên nhân đến từ nhiều phía: trình độ tiếp cận công nghệ không đồng đều; nhiều hộ chưa quen hoặc chưa từng sử dụng điện thoại thông minh; sóng viễn thông yếu, thậm chí có nơi gần như không thể truy cập internet ổn định; việc liên lạc giữa cán bộ thuế và hộ kinh doanh chủ yếu qua điện thoại thông thường…

Anh Tuân chia sẻ, ngay từ đầu, lãnh đạo đơn vị đã xác định rất rõ nếu chỉ tuyên truyền bằng văn bản, thông báo hành chính hay tổ chức hội nghị tập trung thì không thể thành công. Muốn hộ kinh doanh kê khai thuế được, trước hết phải giúp họ tiếp cận và làm chủ công nghệ. Chính từ nhận thức đó, trong suốt 60 ngày cao điểm, nhiệm vụ của cán bộ Thuế không chỉ dừng ở việc phổ biến chính sách, giải thích quy định, phát tài liệu hướng dẫn, mà con là trực tiếp “cầm tay chỉ việc”. Từ những thao tác tưởng chừng rất đơn giản như cài đặt ứng dụng eTax Mobile trên điện thoại thông minh, đăng ký tài khoản, đăng nhập lần đầu, cho đến các bước phức tạp hơn như kê khai doanh thu, nộp thuế điện tử, kết nối tài khoản ngân hàng, sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền – tất cả đều được cán bộ Thuế hướng dẫn trực tiếp cho mỗi hộ kinh doanh. Song song với đó là sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan Thuế với các nhà cung cấp giải pháp công nghệ, các ngân hàng thương mại, các đại lý thuế... nhằm xử lý kịp thời những vướng mắc kỹ thuật phát sinh tại cơ sở. Mục tiêu xuyên suốt là không để hộ kinh doanh rơi vào trạng thái “không biết hỏi ai”, “không biết làm thế nào” khi thực hiện chuyển đổi.

Anh Tuân kể lại, để triển khai chiến dịch, Thuế tỉnh Sơn La đã thành lập 5 đoàn công tác, huy động công chức từ các phòng chuyên môn, nghiệp vụ trực tiếp xuống hỗ trợ các đơn vị thuế cơ sở. Đoàn công tác của anh gồm 5 thành viên, được phân công hỗ trợ Thuế cơ sở 4, phụ trách địa bàn các xã Phù Yên và Bắc Yên – những khu vực có diện tích rộng, giao thông khó khăn, dân cư phân tán, phần lớn là đồng bào người Mông sinh sống. Trong điều kiện đó, phương thức làm việc hiệu quả nhất chỉ có thể là “đi từng ngõ, gõ từng nhà”.

Mỗi ngày làm việc của các công chức Thuế bắt đầu từ rất sớm. Buổi sáng là họp triển khai nhiệm vụ, rà soát danh sách hộ kinh doanh trên địa bàn, phân loại theo mức doanh thu, khả năng tiếp cận công nghệ, mức độ sẵn sàng chuyển đổi; đồng thời phân công cụ thể từng tổ, từng tuyến, từng khu vực hỗ trợ. Buổi trưa, nhiều khi chỉ kịp ăn vội hộp cơm ngay tại bàn làm việc, mắt vẫn dõi theo bảng thống kê tiến độ cài đặt eTax Mobile và cập nhật dữ liệu. Buổi chiều, các cán bộ tỏa xuống cơ sở, đi dọc các tuyến phố trung tâm, len lỏi vào từng chợ, từng bản làng, từng hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Có nơi xe máy không thể vào, cán bộ Thuế phải đi bộ hàng cây số trên những con đường núi gập ghềnh. Buổi tối, khi trở về nơi nghỉ, công việc vẫn chưa dừng lại mà phải khẩn trương cập nhật số liệu trong ngày, báo cáo tiến độ với lãnh đạo, rà soát những hộ còn chưa tiếp cận được để lên phương án hỗ trợ tiếp theo. Có những hôm, kim đồng hồ đã chỉ gần 11 giờ đêm, phòng họp vẫn sáng đèn. Có ngày, mưa rừng bất chợt ào xuống, áo quần cán bộ còn ướt sũng, chưa kịp thay đã tiếp tục hướng dẫn hộ kinh doanh cài đặt ứng dụng, kê khai thử. Có những cán bộ trẻ lần đầu xuống bản, chưa quen đường sá, khí hậu, nhưng vẫn kiên nhẫn giải thích từng nội dung cho bà con, từ những khái niệm cơ bản nhất.

Sau gần 3 tuần làm việc liên tục, không kể ngày nghỉ, đến khi kết thúc đợt hỗ trợ cao điểm, tỷ lệ cài đặt eTax Mobile tại các địa bàn đã đạt khoảng 98%, vượt xa mục tiêu 80% đặt ra cho khu vực đặc biệt khó khăn. Đặc biệt, 100% hộ kinh doanh có doanh thu trên ngưỡng 500 triệu đồng/năm đã hoàn thành việc cài đặt ứng dụng và bước đầu thực hiện kê khai theo hướng dẫn của cơ quan thuế. Những con số ấy không chỉ phản ánh kết quả của một chiến dịch hành chính, mà còn là thành quả của hàng nghìn giờ làm việc thầm lặng, của những bước chân không mệt mỏi của người cán bộ Thuế trên các cung đường miền núi và của một cách tiếp cận cải cách lấy người nộp thuế làm trung tâm.

Trong suốt quá trình tiếp xúc trực tiếp với người nộp thuế, các cán bộ Thuế nhận ra rằng, khó khăn lớn nhất của quá trình chuyển đổi không nằm ở kỹ thuật hay hạ tầng công nghệ, mà ở tâm lý và thói quen đã hình thành suốt nhiều năm của hộ kinh doanh. Có hộ lo kê khai sẽ “rắc rối”, sợ phải làm thêm giấy tờ, sợ bị kiểm tra thường xuyên. Có người băn khoăn liệu chuyển sang kê khai có khiến số thuế phải nộp tăng lên hay không. Có những hộ kinh doanh lớn tuổi, chưa từng sử dụng ứng dụng trên điện thoại thông minh, thậm chí còn e dè khi cầm đến chiếc smartphone. Lại có những hộ buôn bán nhỏ lẻ, mang tính thời vụ, như ở khu vực Tà Xùa, nơi lượng khách du lịch chỉ đông vào một số thời điểm nhất định trong năm, doanh thu không đều theo tháng.

Nhiều hộ kinh doanh lâu năm quen với hình thức thuế khoán, coi đó là một “khoản chi cố định” hàng tháng. Khi được thông tin phải chuyển sang kê khai, không ít người lo lắng rằng việc này sẽ kéo theo nhiều thủ tục phức tạp, mất thời gian, thậm chí phát sinh chi phí. Một số hộ băn khoăn liệu việc kê khai doanh thu thực tế có khiến số thuế phải nộp tăng lên so với trước. Có người e ngại rằng khi đã kê khai điện tử, mọi hoạt động kinh doanh sẽ bị “theo dõi chặt chẽ” hơn. Đối với các hộ kinh doanh lớn tuổi, khó khăn còn đến từ việc tiếp cận công nghệ. Không ít người chưa từng sử dụng điện thoại thông minh, hoặc chỉ dùng ở mức nghe – gọi cơ bản.

Việc cài đặt ứng dụng, đăng nhập tài khoản, nhập thông tin kê khai là những thao tác hoàn toàn mới. Thậm chí, có hộ còn ngần ngại cầm chiếc smartphone trên tay, lo sợ “bấm nhầm” sẽ làm sai. Trong khi đó, tại các khu vực kinh doanh mang tính thời vụ như xã Tà Xùa, hoạt động buôn bán phụ thuộc nhiều vào lượng khách du lịch theo mùa. Doanh thu không ổn định theo tháng khiến một số hộ lo lắng rằng việc kê khai định kỳ sẽ không phản ánh đúng thực tế kinh doanh.

Chính vì vậy, trong quá trình triển khai, các cán bộ Thuế không chỉ giải thích quy định, mà còn dành nhiều thời gian để lắng nghe. Lắng nghe những lo lắng, băn khoăn, thậm chí là sự nghi ngại của người kinh doanh; từ đó giải thích từng bước, từng nội dung, bằng ngôn ngữ dễ hiểu nhất, gắn với chính hoạt động kinh doanh của họ. Có những hộ vừa nghe cán bộ thuế hướng dẫn, vừa phải dừng lại tiếp khách mua hàng. Có hộ chỉ rảnh vào buổi tối muộn, sau khi đã đóng cửa quầy. Có những cuộc gọi hỏi lại thao tác kê khai lúc 9–10 giờ đêm, và cán bộ thuế vẫn sẵn sàng trả lời, bởi họ hiểu rằng người nộp thuế cũng đang cố gắng thích nghi với phương thức mới. Trong nhiều ngày liên tiếp, có những đoàn công tác phải di chuyển qua 4–5 xã mỗi ngày. Đường núi dốc, quanh co, bụi bặm, thời tiết khắc nghiệt. Nhưng trong những lúc mệt mỏi nhất, mọi người lại động viên nhau cố thêm một chút nữa để kịp tiến độ, bởi đây không chỉ là việc hoàn thành chỉ tiêu, mà là giúp người dân bước qua một giai đoạn chuyển đổi quan trọng.

Một trong những vướng mắc lớn nhất trong quá trình chuyển đổi là việc kết nối tài khoản ngân hàng vào eTax Mobile. Không ít hộ kinh doanh lo ngại rủi ro, sợ bị lừa đảo, sợ mất tiền trong tài khoản. Có trường hợp ban đầu đồng ý kết nối khi được cán bộ thuế trực tiếp hỗ trợ, nhưng sau đó lại chủ động gỡ bỏ vì chưa thực sự yên tâm.

Để tháo gỡ tâm lý này, cán bộ Thuế phải giải thích rất kỹ về quy trình bảo mật, về vai trò của ngân hàng thương mại cũng như quyền kiểm soát của chính người nộp thuế đối với tài khoản của mình. Việc phối hợp với các ngân hàng tại địa phương cũng được đẩy mạnh nhằm tạo sự tin tưởng và an tâm cho hộ kinh doanh.

Sơn La hiện có khoảng gần 500 hộ kinh doanh có doanh thu trên ngưỡng 500 triệu đồng mỗi năm. Đến nay, gần như toàn bộ số hộ này đã được hỗ trợ chuyển đổi. “Chúng tôi vẫn tiếp tục rà soát dữ liệu, phân loại nhóm hộ để có giải pháp phù hợp, với mục tiêu cuối cùng là đảm bảo 100% hộ kinh doanh đủ điều kiện thực hiện kê khai và kết nối tài khoản ngân hàng”, anh Nguyễn Duy Tuân cho biết.

Nhìn từ bên ngoài, chiến dịch 60 ngày có thể được gọi là một “cuộc vận động chuyển đổi mô hình quản lý”, nhưng với những người trực tiếp tham gia, đó là chuỗi ngày lắng nghe, đối thoại và thuyết phục, nơi mỗi hộ kinh doanh là một hoàn cảnh riêng, một câu chuyện riêng và một mức độ sẵn sàng khác nhau.

.Thống kê cho thấy, đến hết năm 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ, cá nhân kinh doanh, tăng 106% so với năm trước. Năm 2024, khu vực này đóng góp gần 26.000 tỷ đồng cho ngân sách, tăng trưởng 20%. Riêng 6 tháng đầu năm 2025, số thu đã đạt 17.100 tỷ đồng. Những con số này cho thấy hộ kinh doanh không chỉ là sinh kế của từng gia đình, mà còn là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Chính vì vậy, chiến dịch 60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình quản lý thuế không chỉ là công việc riêng của ngành Thuế, mà là nhiệm vụ chung, góp phần phát triển khu vực kinh tế tư nhân một cách bền vững.

Theo ông Nguyễn Xuân Lưu, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội, việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang mô hình quản lý kê khai là nhiệm vụ lớn, mang ý nghĩa chiến lược đối với Thủ đô. Thành công của nhiệm vụ này phụ thuộc vào sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, tinh thần trách nhiệm của người đứng đầu, sự chủ động của cơ quan Thuế và đặc biệt là sự hỗ trợ thiết thực dành cho hộ kinh doanh – những chủ thể trực tiếp chịu tác động của chính sách. Hà Nội là địa phương triển khai sớm và đồng bộ nhiều giải pháp hiện đại.

Thuế TP Hà Nội đã thiết lập kho cơ sở dữ liệu riêng để quản lý hoạt động thương mại điện tử; triển khai đồng bộ các giải pháp chống sót hộ theo Đề án 420, qua đó bổ sung 69.782 hộ kinh doanh mới. Riêng giải pháp ghi hình tại địa bàn đã phát hiện và đưa vào quản lý 20.545 hộ. Các biện pháp rà soát dữ liệu COD, hóa đơn đầu vào, dòng tiền và dữ liệu thương mại điện tử đã giúp tăng thu hơn 1.237 tỷ đồng mỗi năm. Không chỉ dừng lại ở đó, Thuế TP Hà Nội còn tiên phong nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ hộ kinh doanh. Việc ra mắt phiên bản trải nghiệm Hệ thống AI hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh – tích hợp Reasoning AI và Agentic AI – cho phép người nộp thuế được hỗ trợ kê khai “rảnh tay”, tư vấn thuế tức thì và thậm chí thực hiện thao tác thay cho hộ kinh doanh theo yêu cầu.

Chia sẻ với cộng đồng hộ kinh doanh, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhấn mạnh, Việt Nam đang tiến rất gần đến năm 2026 – cột mốc đánh dấu sự thay đổi căn bản nhất trong lịch sử quản lý thuế đối với khu vực kinh tế tư nhân. Theo ông, các con số thống kê cho thấy hộ kinh doanh không hề “nhỏ lẻ” như cách tự gọi, mà đang là một “người khổng lồ” đóng góp quan trọng cho nền kinh tế.

Cũng theo đại diện cộng đồng doanh nghiệp, yêu cầu minh bạch hơn trong hoạt động sản xuất – kinh doanh, áp lực tuân thủ thuế ngày càng rõ nét, cùng với xu hướng chuyển đổi mô hình theo hướng bài bản, chuyên nghiệp và tuân thủ pháp luật cao hơn là những thay đổi tất yếu. Quá trình này mang lại nhiều cơ hội để hộ kinh doanh mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh, tiếp cận tốt hơn với tín dụng, thị trường và chuỗi giá trị. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít hộ vẫn băn khoăn, lo ngại trước những thay đổi đó, từ việc hiểu đúng chính sách thuế, tổ chức lại phương thức kinh doanh, đến ứng dụng công nghệ trong quản lý, hóa đơn, kê khai và nộp thuế. Coi việc hỗ trợ và đồng hành cùng hộ kinh doanh là nhiệm vụ quan trọng, lâu dài và mang ý nghĩa chiến lược, ông Vinh cho rằng, để hộ kinh doanh phát triển bền vững, hòa nhập vào dòng chảy kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh, quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh và phương pháp kê khai thuế cần được thực hiện một cách thuận lợi, đơn giản và minh bạch.

Ở góc độ quản lý, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, khẳng định ngành Thuế luôn đồng hành và hỗ trợ hộ kinh doanh. Theo lãnh đạo Cục Thuế, trong suốt chiều dài phát triển của nền kinh tế, hộ kinh doanh luôn là một thành phần quan trọng, năng động, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và ổn định xã hội. Với nhận thức đó, ngành Thuế xác định việc đồng hành, hỗ trợ hộ kinh doanh là định hướng xuyên suốt, lâu dài, nhằm xây dựng một hệ thống thuế hiện đại, minh bạch, lấy người nộp thuế làm trung tâm và hướng tới phát triển bền vững.

Thực hiện chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về phát triển kinh tế tư nhân, xóa bỏ hình thức thuế khoán từ năm 2026 và chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp, trên cơ sở Đề án “Chuyển đổi mô hình quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán” của Bộ Tài chính, Cục Thuế đã chủ động xây dựng và triển khai Kế hoạch “60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh”.

Mục tiêu là vừa chuẩn bị đầy đủ hạ tầng kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ, tài liệu hướng dẫn và công cụ hỗ trợ, vừa giúp hộ, cá nhân kinh doanh từng bước làm quen, sẵn sàng chuyển sang phương thức kê khai, bảo đảm đến ngày 1/1/2026 việc chuyển đổi được triển khai thực chất, đồng bộ và hiệu quả.

Chiến dịch không chỉ dừng ở việc rà soát, chuẩn hóa dữ liệu hộ kinh doanh, mà quan trọng hơn là tạo ra “cú hích về nhận thức” đối với cả người nộp thuế và chính đội ngũ cán bộ thuế. Thay vì quản lý theo cảm tính hoặc ước lượng, cơ quan Thuế từng bước chuyển sang đánh giá dựa trên dữ liệu, dòng tiền, hóa đơn điện tử và mức độ tuân thủ.

Còn với hộ kinh doanh, đây là lần đầu tiên họ được tiếp cận một cách hệ thống với phương thức tự khai, tự nộp – vốn lâu nay chỉ quen thuộc với doanh nghiệp.

Có thể thấy, Chiến dịch “60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình quản lý thuế đối với hộ kinh doanh” không chỉ là một đợt cao điểm ngắn hạn, mà là bước khởi đầu cho một cuộc cải cách sâu rộng trong quản lý thuế đối với khu vực hộ kinh doanh.

Quan trọng hơn, chiến dịch đã góp phần định hình lại mối quan hệ giữa cơ quan Thuế và người nộp thuế: từ quản lý – kiểm soát sang hỗ trợ – đồng hành.

Đây chính là tinh thần cốt lõi của Luật Quản lý thuế hiện đại và cũng là điều kiện tiên quyết để nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện trong xã hội.