Thương mại điện tử đang trở thành một trong những kênh xuất khẩu có mức tăng trưởng nhanh nhất hiện nay, giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, tối ưu chi phí và tiếp cận hiệu quả các công cụ số trong quản trị và bán hàng. Tuy nhiên, cùng với cơ hội lớn, xuất khẩu trực tuyến cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới về nhân lực, công nghệ và tuân thủ quy định quốc tế.
 |
| Hiện có trên 50% doanh nghiệp đã sử dụng đa kênh trong hoạt động xuất khẩu, trong đó các sàn thương mại điện tử đang trở thành một trong những kênh chủ đạo. |
Nhấn mạnh thương mại điện tử là một xu hướng đang tác động rất mạnh đến hoạt động xuất khẩu hiện nay, ông Trần Đình Toản, Liên minh hỗ trợ Xuất khẩu trực tuyến (VESA), Phó Chủ tịch OSB Group dẫn số liệu của các báo cáo quốc tế cho biết, mô hình thương mại điện tử B2B có độ tăng trưởng duy trì ở mức khoảng 15%/năm và dự kiến đạt quy mô khoảng 36.000 tỷ USD vào năm 2026. So với thương mại truyền thống, đây là mức tăng trưởng rất ấn tượng.
Tại Việt Nam, nếu tăng trưởng kinh tế ở mức khoảng 8-10% thì thương mại điện tử trong nhiều năm qua duy trì tốc độ tăng trưởng từ 20% trở lên, thậm chí có giai đoạn đạt 25-30%. Điều này cho thấy, đây là một kênh phát triển rất nhanh và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thương mại nói chung.
Một số nhóm ngành có tốc độ tăng trưởng nổi bật trên các sàn thương mại điện tử có thể kể đến như: thủ công mỹ nghệ, sản phẩm nhà vườn, làm đẹp, nội thất. Đây cũng là những nhóm ngành có nhiều dư địa phát triển trong xuất khẩu trực tuyến.
Đối với Hà Nội, các ngành hàng chủ lực vẫn tập trung vào nội thất, hàng chế biến và nông sản - đây đều là những nhóm ngành có tiềm năng lớn khi tham gia các nền tảng thương mại điện tử.
“Một điểm đáng chú ý là hiện nay có trên 50% doanh nghiệp đã sử dụng đa kênh trong hoạt động xuất khẩu. Trong đó, các sàn thương mại điện tử đang trở thành một trong những kênh chủ đạo, với tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng ngày càng tăng”, ông Trần Đình Toản cho biết.
Theo ông Toản, khảo sát gần đây đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, có ba nhóm lý do chính khiến doanh nghiệp lựa chọn thương mại điện tử cho xuất khẩu.
Thứ nhất, mở rộng tiếp cận thị trường quốc tế. Gần 60% doanh nghiệp cho biết việc giao tiếp với khách hàng nước ngoài trở nên dễ dàng hơn. So với các kênh truyền thống như hội chợ, triển lãm, vốn bị giới hạn về không gian và thời gian thì thương mại điện tử cho phép doanh nghiệp tiếp cận khách hàng trên toàn cầu.
Đặc biệt, xu hướng hiện nay cho thấy các nhà nhập khẩu và người tiêu dùng quốc tế đang chủ động tìm kiếm nhà cung cấp thông qua các nền tảng số. Nếu doanh nghiệp không tham gia, đồng nghĩa với việc tự đánh mất cơ hội tiếp cận thị trường.
Thứ hai, khả năng tiếp cận các công cụ số và phân tích dữ liệu. Các nền tảng thương mại điện tử cung cấp nhiều công cụ hỗ trợ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), giúp doanh nghiệp phân tích hành vi người tiêu dùng, tối ưu hóa sản phẩm và chiến lược bán hàng.
Thứ ba, phương thức này tối ưu chi phí và vận hành. Doanh nghiệp có thể tiếp cận các giải pháp thanh toán quốc tế, logistics và quản lý đơn hàng với chi phí thấp hơn so với xuất khẩu truyền thống. Theo một số báo cáo quốc tế, hơn 80% doanh nghiệp ứng dụng nền tảng số cho xuất khẩu ghi nhận doanh thu tăng và chi phí giảm.
Đối với Hà Nội, một tín hiệu rất tích cực là thành phố liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về chỉ số thương mại điện tử. Năm 2025, Hà Nội đứng đầu với điểm số 74,7, dựa trên các tiêu chí về hạ tầng công nghệ thông tin, giao dịch B2C và B2B. Điều này cho thấy nền tảng phát triển thương mại điện tử của thành phố là rất tốt.
Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng, doanh nghiệp cũng đang đối mặt với nhiều rào cản khi tham gia xuất khẩu trực tuyến. Trong đó, hai rào cản lớn nhất là: thiếu nguồn nhân lực và kiến thức chuyên môn; quy định ngày càng chặt chẽ và phức tạp.
Về rào cản nguồn nhân lực, đại diện Liên minh hỗ trợ Xuất khẩu trực tuyến cũng nhấn mạnh, nhiều doanh nghiệp chưa được đào tạo bài bản về thương mại điện tử, trong khi các nền tảng ngày càng phức tạp, yêu cầu kỹ năng cao hơn. Cạnh tranh cũng ngày càng khốc liệt, không chỉ giữa các doanh nghiệp trong nước mà còn với các đối thủ quốc tế.
Từ thực tiễn đó, ông Toản khuyến nghị doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, coi thương mại điện tử là kênh chủ đạo trong xuất khẩu, thay vì chỉ là kênh bổ trợ như trước đây. Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược bài bản, dài hạn, thay vì tham gia theo phong trào.
Bên cạnh đó, tận dụng hệ sinh thái hỗ trợ từ các cơ quan quản lý, hiệp hội và các đơn vị cung cấp dịch vụ. Hiện nay đã có đầy đủ các giải pháp từ logistics, thanh toán đến vận hành gian hàng, doanh nghiệp không nhất thiết phải tự làm tất cả.
Đồng thời, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực số, đặc biệt là ứng dụng AI bằng cách chủ động tiếp cận và khai thác công nghệ. Trong thời gian tới, AI có thể hỗ trợ toàn bộ quy trình vận hành gian hàng - từ đăng sản phẩm, quản lý đơn hàng đến chăm sóc khách hàng.
Cùng với đó, cần xây dựng chiến lược đa kênh. Không phụ thuộc vào một nền tảng duy nhất, mà cần kết hợp nhiều kênh như B2B, B2C, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử… để tối ưu hiệu quả.
Ông Toản cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp cần đầu tư vào con người và hệ thống quản trị nội bộ. Chuyển đổi số không chỉ là tham gia nền tảng mà còn là chuẩn hóa toàn bộ quy trình doanh nghiệp.
Đặc biệt, cần lưu ý các yêu cầu về phát triển bền vững, chuyển đổi xanh và truy xuất nguồn gốc. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là điều kiện bắt buộc để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
“Có thể khẳng định xuất khẩu trực tuyến đang trở thành xu hướng tất yếu và dần giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, cách tiếp cận hiện nay đã khác rất nhiều so với 5-10 năm trước. Doanh nghiệp cần liên tục cập nhật, thích ứng và tối ưu hóa để tận dụng hiệu quả cơ hội mà thương mại điện tử mang lại”, ông Trần Đình Toản nhấn mạnh.
